İsrail’in işgalini genişlettiği Suriye’deki Golan Tepeleri’nin önemi

Suriye’de 61 yıllık Baas rejimi devrildi, Beşar Esad ve ailesi ise Rusya’ya sığındı..

Ülkede Esad rejiminin çöküşü kutlanırken, bu süreçte ortaya çıkan güç boşluklarından faydalanan İsrail durumu fırsata çevirdi.

Bu durumdan faydalanan İsrail, bilhassa Suriye’nin kuzeyindeki stratejik bölgelerde Suriye ordusunun çekilmesiyle işgal hareketi başlattı.

İsrail güçleri Golan Tepeleri’ndeki tampon bölgeyi geçerek 1973’ten sonra birinci defa Suriye topraklarına girdi..

NETANYAHU ‘ANLAŞMA ÇÖKTÜ’ DEDİ

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun hususa dair açıklamasında, Golan Zirveleri’nde tampon bölge ve silahtan arındırılmış bölgenin sonlarını belirleyen 1974 Kuvvetlerin Ayrıştırılması Mutabakatı’nın çöktüğü tez edildi.

Netanyahu, işgal altındaki Golan Tepeleri’ndeki Bental Dağı’na yaptığı ziyaret esnasında 8 Aralık’ta çektiği görüntü bildiride, “Bu bölge yaklaşık 50 yıldır 1974 yılında üzerinde muahedeye varılan Kuvvetlerin Ayrıştırılması Muahedesi uyarınca bir tampon bölge olarak denetim ediliyordu. Bu mutabakat çöktü, Suriye askerleri mevzilerini terk etti.” dedi.

BÖLGEDEKİ İSRAİL VARLIĞI SÜRECEK

İsrail Başbakanı açıklamasının İngilizce versiyonunda bölgedeki varlıklarının süreksiz olduğunu öne sürerek bunun uygun bir düzenleme yapılana kadar bu biçimde devam edeceğini kaydetti.

Peki bu bölge İsrail için neden kıymetli?..

Golan Zirveleri’nin ehemmiyeti, tampon bölge ve işgalin genişletilmesi 6 soruda ele alındı..

GOLAN ZİRVELERİ İSRAİL İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?

İsrail Dışişleri Bakanlığı internet sitesindeki açıklamasında “bölgenin stratejik kıymetinin İsrail’in Celile bölgesine bakan konumunun yanı sıra Taberiye Gölü’nün İsrail’in ana su kaynağı olmasından ve bu gölün üçte birinin Golan Tepeleri’nden gelen suyla beslenmesinden kaynaklandığı” belirtildi.

İsrailli sivil toplum kuruluşu Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü tarafından 2019’da yayımlanan bir raporda, “Stratejik Golan Zirveleri’nin değer biçilemez savunma avantajları sağladığı, Tel Aviv’in caydırıcı gücünü artırdığı” belirtildi.

Raporda Golan’ın İsrail’in kuzeydoğusunda, yüksekliği en fazla 1000 ila 1200 metre ortasında değişen, toplam alanı 1800 kilometrekare olan kayalık bir plato olduğu, Ürdün Irmağı ile Taberiye Gölü’nün batı sonlarını çizdiği, Yermuk Irmağı’nın ise güney sonunu belirlediği, doğuda ise havza sınırlarıyla sınırlandığı kaydedildi.

Şeyh Dağı’nın (bir kısmının İsrail sonları içinde yer aldığı belirtiliyor) Golan Zirveleri’nin kuzey hududunu çizdiği aktarılan raporda, “Şeyh Dağı, yalnızca 60 kilometre doğuda bulunan Şam’dan ve Akdeniz’deki Hayfa Körfezi’ne kadar olan bölgenin tamamını gözlemlemek için kusursuz bir nokta. Golan Zirveleri, Ürdün Nehri Vadisi, Celile ve Şam’ın girişlerini denetim altında tutuyor.” tabirlerine yer verildi.

İsrail’in Golan’ın kuzeyindeki Pir Dağı’nın doruklarından birinin üzerindeki denetiminin, birebir vakitte kendisine istihbarat bilgileri toplama konusunda inanılmaz imkanlar sağladığına dikkat çekildi.

Bu durumun, Suriye topraklarının derinliklerinde elektronik halde gözetlemenin kullanılmasının yanı sıra mümkün bir atak karşısında erken ihtar imkan tanıdığı belirtildi.

Raporda, Suriye rejiminin hudut sisteminin başşehir Şam’da bulunduğuna işaret edilerek, Golan’ın Şam’a yakınlığının önemli biçimde caydırıcılık bedeline sahip olduğu söz edildi.

1974 KUVVETLERİN AYRIŞTIRILMASI MUAHEDESİ NEDİR?

Anlaşma, 6 Ekim 1973’te sona eren savaşın akabinde Suriye ile İsrail ortasında 31 Mayıs 1974’te İsviçre’nin Cenevre kentinde Birleşmiş Milletler, Sovyetler Birliği ve ABD temsilcilerinin huzurunda imzalandı.

Anlaşma kapsamında İsrail (mavi) ve Suriye (kırmızı) olmak üzere iki ayrım çizgisi konularak ortalarında bir tampon bölge oluşturuldu.

Tampon bölgede, bölgenin Suriye egemenliği altında olması koşuluyla, mutabakatın uygulanmasının izlenmesinden Suriye Golan Zirveleri’nde vazife yapan BM Ateşkes Müşahede Gücü (UNDOF) sorumlu kılındı.

Anlaşmada ayrıyeten “UNDOF’un ateşkesin sürdürülmesini ve sıkı formda uyulmasını temin için çalışacağı; ayırma ve sonlandırma alanlarına ait ek protokolü denetleyeceği” belirtildi.

Anlaşmada, “(BM gücü) misyonunu yerine getirirken genel olarak geçerli Suriye maddelerine ve düzenlemelerine uyacak ve mahallî sivil yönetimin çalışmalarını engellemeyecektir.” sözü yer aldı.

Aynı vakitte misyonun “hareket özgürlüğünden, bağlantıdan ve vazifesi için gerekli başka imkanlardan yararlanacağı, savunma niteliğinde ferdî silahlarla donatılacağı ve bu silahları sırf yasal müdafaa emeliyle kullanacağı” belirtildi.

UNDOF’un BMGK’nın yetkisi altında olduğu, mutabakat uyarınca kontroller yapacağı ve bu mevzuda taraflara her 15 günden az olmamak kuralıyla tertipli formda rapor vereceği kaydedildi.

BM’YE BAĞLI GÜÇLERİN DURUMU NEDİR?

UNDOF’un internet sitesindeki rapora nazaran, Ağustos 2024’te sayısı 1309 şahıstan oluşurken bunlardan 1117’sini askerler, 59’unu subaylar ve 133’ünü de siviller oluşturuyor.

Bu güce katkıda bulunan 10 ülke askerleri ortasında ise Nepal, Uruguay, Hindistan, Fiji, Kazakistan, Gana, Butan, Çek Cumhuriyeti, İrlanda ve Zambiya yer alıyor.

SİLAHSIZ TAMPON BÖLGE NEDİR?

Rapora nazaran, tampon bölgenin uzunluğu 75 kilometreyi bulurken, orta kısımlarda genişlik 10 kilometre, güneydeki uç kesitlerde 200 metre ortasında değişiyor.

Kuzeyde ise 2 bin 814 metre yükseklikte, dünyanın kalıcı yerleşiminin olduğu en yüksek BM’ye ilişkin noktanın bulunduğu Pir (Hermon) Dağı bulunuyor.

“BM gücü, silah ve güçlere ait üzerinde mutabakata varılan kısıtlamaların yerine getirildiğinden emin olmak için tampon bölgeyi daima denetliyor.

TAMPON BÖLGE SURİYE KÖYLERİNİ İÇİNE ALIYOR MU?

BM gücünün, internet sitesinde yayımlanan haritaya nazaran, bölgede çok sayıda köy bulunuyor.

Bunların en kıymetlileri, Taranca, Cubata Haşeb, Ufaniyye, Medine Baas, Hamidiye, Kuneytra, Bi’r Acem, Barika , Asbah, Refid, Samdaniyye Garbiyye ve Kahtaniyye köyleri.

İsrail ordusu, Baas rejiminin devrildiği 8 Aralık günü Ufaniyye, Kuneytıra, Hamidiye, Samdaniyye Garbiyye, Kahtaniyye köylerinde askeri güçlerinin olduğunu belirterek bölge sakinlerini, konutlarından çıkmamaları konusunda uyardı.

GOLAN’DA KİMLER YAŞIYOR?

Suriye’ye ilişkin Golan Tepeleri’ni 5 Haziran 1967’den bu yana işgal altında tutan İsrail, daha sonraki adımında bölgeyi ilhakını duyursa da bu milletlerarası toplum tarafından tanınmadı.

Suriye Dışişleri Bakanlığının sitesinde, Golan’ın işgal altındaki alanının yüz ölçümünün 1150 kilometrekare olduğu, Kuneytra ve Fik kentlerinin yanı sıra 137 köy ve 112 tarım arazini kapsadığı bilgisi bulunuyor.

Raporda, Golan’da Suriye Arap köylerinin enkazı üzerinde yayılmış 45 yasa dışı İsrail yerleşim ünitesi bulunduğu belirtiliyor.

İsrail Meclisinde 14 Aralık 1981’de Golan Zirveleri’nin ilhak edilmesini, İsrail maddelerinin, yargısının ve idaresinin dayatılmasını öngören “Golan Yasası” onaylandı.

Fakat BMGK, 17 Aralık 1981’de “yasanın geçersiz olduğunu ve memleketler arası seviyede türel bir tesiri olmadığını” belirten 497 sayılı kararla bu adıma süratli biçimde cevap verdi ve Tel Aviv’den bu kararı iptal etmesini istedi.

Tarihler 25 Mart 2019’u gösterdiğinde dönemin ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan kararla, “Golan Dorukları üzerinde İsrail’in egemenliğini ABD’nin resmen tanıdığı” ilan edildi.

İşgal altındaki Golan Tepeleri’ndeki nüfusun yaklaşık 40 bin olduğu, yarısından fazlasının Dürzi kökenli Suriyeli, geri kalanının ise İsrailli yerleşimciler olduğu iddia ediliyor.

Dürzi kökenli Suriyelilerin büyük kısmı İsrail ordusunda hizmet etmeyi reddediyor.