Yeni spor kanunu teklifi: “Devrim” mi, “darbe” mi?

Uzun yıllardır beklenen ve hem kulüplerin hem de federasyonların yapılarını düzenlemesi beklenen spor maddesine ait kanun teklifi, geçen hafta TBMM Genel Başkanlığına sunulmasının akabinde Çarşamba günü de ilgili kuruldan geçti. Muhalefet, sporda “devrim” yapacağı savıyla getirilen düzenlemelerin “spora darbe” içeren kararlar barındırdığını savunuyor. Pekala, “Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu Teklifi” hangi yenilikleri getiriyor ve muhalefet ya da hukukçular hangi unsurlara karşı çıkıyor?

Türkiye’de, devasa boyutlardaki borçları nedeniyle kanun teklifinde de yer alan tabirle “teknik olarak iflas durumunda olan” spor kulüpleri, dernek statüsünde oldukları için rastgele bir türel sorumluluk taşımadan borçlanmaya devam ediyor. Bu durumun önüne geçilmesini amaçladığı belirtilen kanun teklifinde, kulüplerin tamamı dernek statüsünden çıkarılıyor ve spor kulübü ismini alıyor. Hâlihazırda şirket statüsünde olanlar ise spor anonim şirketi ismini alıyor. İstek eden kulüplerin de spor anonim şirketi olması kolaylaştırılıyor.

Sunulan kanun teklifinde kulüplere denk bütçe zaruriliği getirilirken aksi durumda önemli müeyyideler uygulanıyor. Spor kulübü ve spor anonim şirketi yöneticileri, mali yükümlülüklerine alışılmamış hareket etmeleri hâlinde 1 yıldan 3 yıla kadar mahpus cezasına çarptırılıyor. Kelam konusu yükümlülükler, kulüp ya da anonim şirketlerin, bir evvelki yıldaki brüt gelirlerinin en fazla yüzde 10’una kadar borçlanabilmesini içeriyor. Misal biçimde spor federasyonu lider ve yöneticileri de evvelki yıl gelirlerinin yüzde 10’unu aşacak ölçüde borçlandıkları ya da Bakanlık’tan müsaade almaksızın misyon mühletini aşacak formda spor federasyonunu borç altına sokacak süreç yaptıkları takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar mahpus cezasıyla cezalandırılıyor.

Sportif yöneticilere ceza yolu açıldı

Tasarıyı sunan AKP milletvekillerinden Alpay Özalan, komitede kanun teklifiyle ilgili bilgi verirken, kulüplerin muhtemel ziyan ve borçlarından sportif yöneticilerin ve idari menajerlerin de sorumlu tutulabileceğini belirtti.

Kanun teklifinde belirtilen “yönetici” tarifinin içine bu şahısların de girebileceğini vurgulayan Özalan, “Örneğin bir transfer sürecinde rol almış bir yetkili, menajerlik fiyatı üst hududuna uymadığı takdirde artık şahsi mal varlığıyla oluşan ziyandan sorumlu olacaktır” dedi.

Toplam borç 30 milyar TL’den fazla

Şu an Üstün Lig’deki futbol kulüplerinin büyük kısmı dernek statüsünde. Bu kulüplerin, dört büyükler dâhil yarıya yakınının bünyesinde bir de sportif A.Ş. bulunuyor. Kulüplerin borçlarının çok büyük kısmı de borsada süreç gören bu şirketlere değil, derneklere ilişkin olarak gösteriliyor. Beşiktaş, Fenerbahçe, Galatasaray ve Trabzonspor’un kamuoyuna açıklanan borçlarının toplamı yaklaşık 15,5 milyar TL. Tüm spor kulüplerinin toplam borcuysa 30 milyar TL’nin üzerinde.

UEFA’nın koyduğu “mali fair play” standartları göz önüne alınarak hazırlanan tasarının tıpkı vakitte Türkiye Futbol Federasyonu’nun (TFF) kulüplere getirdiği harcama limitlerine tüzel bir destek oluşturması hedefleniyor. Kanun teklifinin hazırlanma sürecine yakın bir AKP’li kaynak, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, “Spor Kanunu’yla aslında fiilen var olan yapıyı kanunlaştırmış olduk. Zira evvelden başıboşluk vardı, bir kanunları yoktu. Bu başıboşluk ötürü borç idaresi yapılamıyordu” sözünü kullandı.

Spor Bakanı’na tanınan yetkilere tenkit

AKP’li ve MHP’li milletvekillerinin ortak imzasıyla hazırlanan Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu Teklifi’ne ana muhalefet partisi CHP bilhassa Gençlik ve Spor Bakanı’na verilen yetkiler nedeniyle yansılı.

DW Türkçe’ye konuşan CHP Spor Heyeti Lideri Kenan Nuhut, maddede itiraz edilmesi gereken üç temel noktayı, “Spor Bakanlığına çok yetkiler verilerek sporda da tek adam zihniyetine gidilmesi; İçişleri Bakanlığına ve vilayetteki lokal yetkiliye bir kovuşturmayı mazeret ederek spor kulübünü kapatmaya kadar varan yetkiler verilmesi ve üst kuruluş ismi altında spor federasyonlarına ve Kulüpler Birliği’ne paralel yapılanmaya imkân tanınması” olarak sıralıyor.

Nuhut, “Bu maddeyle birlikte Spor Bakanı’na harikulâde yetkiler tanınmaktadır. Federasyon genel şuralarını iptal etmeye, genel şuraları yenilemeye, federasyon idarelerinin ve liderlerini vazifeden almaya, tahkim şuralarını yeniden tek başına atamaya, spor federasyonlarının genel sekreterini, vilayet temsilcilerini atamaya yetkili kılınıyor. Mevcut denetleme yetkisi de ağırlaştırılıyor” tenkidinde bulunuyor. CHP’li yetkili, “Sonuç olarak mevcut kanun teklifi, spora darbe teklifi içeren kuralları barındırıyor” diyor.

“Bu ölçüde müdahale edememeli”

Kanun teklifi hazırlanırken görüşüne de başvurulan spor hukukçusu Emin Özkurt da federasyon idarelerinin “geniş yetkiler verilen” Bakanlık tarafından kontrole tabi tutulmasının bağımsızlıklarını etkilediği ve kabiliyet alanlarını kısıtladığı görüşünde.

Spor hukukçusu Emin Özkurt

Milletlerarası Spor Tahkim Mahkemesi (CAS) ile Euroleague Basketbol Tahkimi’nin tek Türk hakemi olan avukat Özkurt, “Bakanlığın federasyonlar üzerinde mutlak bir yetkiye sahip olması birebir vakitte siyasi iradenin Türk sporu üzerinde bulunan tesirini artırmasına neden olacaktır” diyor. Özkurt, hukuk ve disiplin şuralarının üyelerine ait atama yetkisinin Bakanlığa verilmesinin de Avrupa İnsan Hakları Makhmesi (AİHM) kararlarına karşıtlık teşkil edeceği ihtarında bulunuyor.

Bir başka spor hukukçusu Mert Yaşar da Bakanlığa spor kulüpleri, spor anonim şirketleri, federasyon ve konfederasyonların kuruluşu ve kontrolüyle ilgili verilen yetkilerin “aşırı” olduğu niyetinde. Avukat Yaşar, “Bakanlık özel hukuk hükmî şahıslarına bu ölçüde müdahale edememeli” diyor.

Spor hukukçusu Ümit Orhan ise Bakanlığa verilen yetkiler konusundaki reaksiyonların abartılı olduğu görüşünde. Dr. Öğretim Üyesi Orhan, “Bu görüşün kısmen haklılık hissesi olsa da, birden fazla karar aslında 3289 sayılı Kanun’daki kararlarla, Spor Kulüpleri Yönetmeliği’yle paralel. Gençlik ve Spor Bakanlığının yetkileri açısından yeni düzenlemeler değil” tabirini kullanıyor.

“Paralel yapılanma” yansısı

Spor hukukçuları, CHP’nin üst kuruluşlar oluşturulduğu takdirde “paralel yapılanmalar” ortaya çıkabileceği tarafındaki eleştirisini ise yersiz buluyor. Hukukçular, mevcut maddelerde dernek statüsündeki kulüplerin aslında bir ortaya gelerek federasyon kurma hakkı bulunduğuna dikkat çekiyor. AKP’li yetkililer de yeni düzenlemelerle dernekler ortadan kaldırıldığı için tıpkı hakkın spor kulübü ve spor anonim şirketleri bakımından devam ettiğinin belirtilmesi için bu unsurun eklendiğini söz ediyor.

Avukat Mert Yaşar

Kanun teklifinin en dikkat çeken kısımlarından biri, 14’üncü unsurda yer alan “Spor federasyonları, makul liglerde yer alabilmek için spor anonim şirketi statüsünde olma yükümlülüğü ve bu şirketler için en az 1 milyon TL sermaye mecburiliği getirebilir” kararı. Bu kararla, örneğin TFF’ye, “Spor anonim şirketi statüsünde olmayan kulüpler Üstün Lig’de gayret edemez” deme yetkisi veriliyor.

Yaşar, kelam konusu yetkiyle ilgili değerlendirmesinde, “Spor müsabakalarına katılma hakkının bu ölçüde sınırlanması, örgütlenme hakkına ve teşebbüs özgürlüğüne önemli müdahale teşkil ediyor” yorumunda bulunuyor.

Yaşar, federasyonların idare heyetlerinde en az iki eski ulusal sportmen bulundurulması zorunluluğunu da “Üniversite okumamış, yöneticilik tecrübesi olmayan bireyler zorla federasyon idaresine dahil ediliyor. Federasyon lideri birlikte çalışmak istemediği bireyleri idaresine almak zorunda kalacak” diyerek eleştiriyor.

Dernekler fiilen devam mı edecek?

Hukukçular, kulüplerin bu kanun teklifiyle “dernek statüsünden çıkarıldığı” açıklansa da fiilen dernek statüsünde kalacakları görüşünde.

Dr. Öğretim Üyesi Ümit Orhan

Özkurt bu hususta, “Spor Kulüplerinin tescil süreçleri için, Dernekler Masası yerine Gençlik ve Spor Bakanlığına başvuracak olmaları, fiili olarak dernek statüsünde devam edecekleri manaya gelmektedir. Bu nedenle yapılan düzenlemenin bir yenilikten fazla tarif değiştirme olduğu kanaatindeyim” yorumunda bulunuyor.

Spor hukukçusu Orhan da tasarıda anlatılanı “farklı statüye tabi dernek” üzere algıladığını belirtiyor. “Zaten ‘Kanunda karar bulunmayan hususlarda spor kulüpleri hakkında Uygar Kanun ile Dernekler Kanunu’nun kararları uygulanır’ denmiş” diye ekliyor.

CHP’li hukukçu vekiller de “Kulüpler artık dernek değil” denilmesine rağmen kanun teklifinin birçok hususunda dernekler mevzuatına atıf yapıldığını belirterek bu mevzudaki çelişkiye dikkat çekiyor.

Kulüpleri borç batağından çıkarır mı?

Pekala, uygulanması planlanan yaptırımlar kulüplerin sorumsuzca borçlanma alışkanlığını sonlandırabilir mi?

Özkurt, getirilen şahsi sorumluluk kararlarının artık kulüp idarelerinin alacakları aksiyonlarda daha dikkatli olmalarına katkı sağlayacağı kanaatinde. Yaşar da katkı sağlayacağı görüşünde. “Ancak devletin ayrım yapmadan, muhakkak kulüplere direkt yahut dolaylı takviye vermeden kanunu uygulaması gerekir” ikazında da bulunuyor.

Orhan ise ağır mahpus cezalarının bilhassa amatör kulüpler için getirdiği riske dikkat çekiyor: “Profesyonel futbol açısından bu yaptırımlara denecek fazla bir şey yok ancak tasarı profesyonel amatör ayrımı yapmıyor. Bu nokta biraz can sıkıcı olabilir.”

“Başkan bulmak zorlaşacak”

DW Türkçe’ye konuşan futbol ekonomisti Tuğrul Akşar da getirilmesi planlanan ağır cezalar nedeniyle kulüplere lider bulmanın zorlaşacağı ikazını yapıyor. “Bunun yönetimsel manada şöyle tesirleri olabilecek: Lider ve yönetici bulmak çok zorlaşacak. Kimse kulüplerin içinde bulunduğu ekonomik, finansal aksiliklere imza atarak rastgele bir tüzel sorumluluk altına girmek istemeyecek.”

Futbol ekonomisti Tuğrul Akşar

Kelam konusu kanun teklifinin yapısal problemleri çözmeyeceğini ve “günü kurtarmaya yönelik, ceza temelli” bir tasarı olduğunu tabir eden Akşar, “Türk futbolunu kısır döngülerden çıkarmaz. Bu yasa tasarısının, spor federasyonlarının ve kulüplerin daha uygun yönetilmelerine katkı sağlayacak, onları sürdürülebilir bir muvaffakiyete götürecek ortamı sağlamaktan çok, siyasetin spor üzerindeki nüfuzunu daha da artırmaya imkân tanıyan, denetimi daha da güçlendirmeyi hedefleyen bir anlayışa sahip olduğunu düşünüyorum” diye ekliyor.

Ayrıyeten Akşar’a nazaran mevcut yapıda kulüplerin borçlanma dışında bir ihtimalleri de yok. “Giderleri gelirlerinin çok üstünde. Pandemi nedeniyle gelirleri daha da düştü. Elbette sportif başarısızlık da gelir yetersizliğine yol açıyor.”

“Gerçekçi değil”

Gazeteci Kenan Başaran da Türkiye’de kulüplerin yayın gelirlerinin, stat hasılatlarının ve Avrupa kupalarına iştirak pastasından elde ettikleri çıkarların giderek düştüğü bir yapı varken kanun zoruyla koyulan harcama ve bütçe kriterlerinin gerçekçi olmadığı görüşünde.

Gazeteci Kenan Başaran

Bu kriterlerin Türkiye şartlarında karşılanmasının zorluğuna vurgu yapan Ajansspor Genel Yayın Direktörü Başaran, “Türkiye’de devlet kuruluşları bu bütçeleri denkleştirebiliyor mu yani? Bir ülkenin genel iktisadında bir istikrar olur, kestirilebilirlik olur, siz de bu ortamda belirli yaptırımlar getirirsiniz. Fakat ekonominizin dışa çok bağımlığı olduğu, bilhassa döviz kurlarının çok oynak olduğu bir ortamda, üstelik tekrar Türkiye’de futbolun gelirlerinin istikrarsız bir halde seyrettiği bir ortamda bu istenilen amaca ulaşılmasının güç olduğunu düşünüyorum” diyor.

Ana muhalefet partisi CHP; Ulusal Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komitesi’nde kabul edilen kanun teklifindeki 18 unsura şerh koydu. Kanun teklifi, koyulan şerhlerle birlikte TBMM Genel Şurası’nda görüşüldükten sonra milletvekillerinin oyuna sunulacak.

Cengiz Özbek

© Deutsche Welle Türkçe

Bunları da beğenebilirsiniz