Türk Patent ve Marka Kurumu Başkanı Habip Asan: Tescilsiz yola çıkan üzülebilir

TÜRK Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) Lideri Prof. Habip Asan, “Gündem Özel” sohbetimizde sorularımızı yanıtlarken, “Patent ve marka tescili, eserlerin ve hizmetlerin, hak sahibine ve topluma fayda-kazanç sağlayacak biçimde üretilmesi ve dağıtılması yolundaki değerli adımların başında geliyor. Tescilsiz çıkılan yolda emeklerin ve yapılan harcamaların boşa gitmesi kaçınılmaz olabilir” dedi. Prof. Asan, müracaat sahiplerinin ön araştırma yaparak vakit, emek ve maddi kayıpların önüne geçmesi davetinde bulundu.

Türk Patent ve Marka Kurumu Lideri Prof. Habip Asan’a sorularımız ve cevapları şöyle:

TEKNİK VE EKONOMİK ÜSTÜNLÜK SAĞLAR

● Bir esere, hizmete patent ve marka tescili almak, o esere, hizmete bulunduğu ülkede, dünyada ne katıyor? Patent ve marka tescili almadan yola çıkan, eser geliştiren, marka yaratanların başına neler geliyor?

Patent ve marka tescili, eserlerin yahut hizmetlerin taklitlerinden korunarak, hak sahibine ve topluma yarar ve çıkar sağlayacak halde üretilmesi, çoğaltılması ve dağıtılması yolundaki en kıymetli adımların başında geliyor.

Patent, sahibine maddi ve manevi menfaatler sağlayan özel hukuka ait bir haktır. Patent sistemi, bir buluşun topluma açıklanması karşılığında, hudutlu bir mühlet ve alındığı ülke içinde patent sahibine, üçüncü bireyler tarafından buluşun müsaadesiz olarak üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını yahut ithal edilmesini engelleme hakkı sunuyor.

Kelam konusu buluşun sağladığı ekonomik yararlardan yalnızca patent sahibinin faydalanmasına imkân vererek, teknik ve ekonomik üstünlük kazanmasını sağlar.

Mülkiyet hakkı sağladığı için ticarileştirme faaliyetlerine bahis olabilir, ticari bir meta üzere alınıp satılabilir.

Lisans verilmesi yoluyla diğer bireylere hak tanıma imkânı verir. Buluş sahibi buluşunu kendisi kullanırken, ekonomik fayda karşılığında diğerlerine da kelam konusu hakkı kullandırma hakkını elinde fiyat. Taklit edilmesi halinde tüzel ve cezai her türlü yasal imkânın kullanılmasına imkân verir.

Patent, teknolojinin üretimini ve yayılmasını teşvik eden araçlardan biridir. Teknolojik gelişmenin teşvikinde endüstricinin, yatırımcının ve üreticinin önünü açmada kilit rol oynar.

Fikri ve sınai mülkiyet haklarının buluş sahipleri için sağladığı avantajlar, yurt dışı pazar hissesini artırmak ismine değerlidir. Milletlerarası rekabette sağladığı muhafaza ve pazar gücü değerlidir.

Ülkelerin ekonomik olarak gelişmesinde, teknolojiye dair buluşların yapılması, patentlerin alınması, buluşların endüstriye aktarılması ve bu teknolojilerin öteki ülkelere pazarlanması kritik ehemmiyet arz eden süreçlerdir.

Marka tescili, tescil sahibine münhasır yetkiler sağlar. Tescilin en kıymetli yararı, tescil sahibinin müsaadesi olmaksızın markanın öbürleri tarafından kullanımı yahut taklidi halinde, bu kullanımların marka sahibi tarafından engellenebilmesidir. Bu cinsten haksız kullanımların oluşması halinde marka hak sahibinin marka hakkına tecavüz gerekçesiyle dava açma, maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı bulunuyor. Dava yolu ile önlem kararı aldırılması yahut markayı taşıyan eserlere el koyulması kelam konusu olabiliyor. Ayrıyeten, marka tescil sahibi markasını diğerine devredebilmekte yahut lisansa yoluyla kullanımına müsaade verebiliyor.

Tescilsiz çıkılan yolda emeklerin ve yapılan tüm harcamaların boşa gitmesi durumu ile karşı karşıya kalınması kaçınılmaz olabilir.

ÖN ARAŞTIRMA YAPIN

● Patent ve marka tescilinde süreç nasıl işliyor? Bir eserin, hizmetin, fikrin patent almaya hak kazanması için hangi özellikleri taşıması gerekiyor? TÜRKPATENT, patent vereceği eserin, fikrin, hizmetin daha evvel diğeri tarafında geliştirilip geliştirilmediğinden nasıl emin olabiliyor? Bunun için bir sorgulama merkezi var mı?

Patent müracaatları ve sonrası süreçler TÜRKPATENT’in Elektronik Müracaat Sistemi EPATS’a e-Devlet yolu ile girilerek gerçekleştiriliyor. Müracaata ait süreçler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kararları uyarınca yürütülüyor.

Müracaat sırasında, mevzuata nazaran hazırlanmış bilgi ve dokümanlar sisteme yükleniyor.

Hali inceleme sürecinden geçirilerek müracaat sahibi kısa müddette bilgilendiriliyor.

Sonrasında müracaat sahibinin talebi üzerine araştırma raporu düzenleniyor.

Araştırma sürecinde, patent müracaatının yapıldığı tarihten evvel dünyada bu müracaata emsal tüm patent, her türlü yazılı ve kelamlı doküman ve yayınlar araştırılarak listeleniyor.

Müracaat sahibi, araştırma raporunun bildiriminden sonra inceleme talebinde bulunabilir. Araştırma raporuna ait görüşlerini sunabilir ve tarifname, istem yahut fotoğraflarda, müracaatın birinci kapsamını aşmayacak halde değişiklikler yapabilir.

İnceleme raporu, müracaat konusunun araştırma raporunda listelenen emsal dokümanlardan farklı olup olmadığını ve müracaatın patentlenebilirlik kriterlerini sağlayıp sağlamadığını ortaya koyan son rapordur. İnceleme sonucunda müracaata patent verilip verilemeyeceğine karar verilir, karar müracaat sahibine bildirilir ve bültende yayımlanır.

Yayımdan sonra patent sahibi tarafından talep edilmesi halinde patent evrakı düzenlenerek gönderilir.

Patent süreci ortalama olarak 3-4 yıl sürebiliyor. Bu süreç son yıllarda giderek kısalıyor.

Bir buluşun patentle korunabilmesi için yenilik, buluş basamağı ve endüstriye uygulanabilirlik kriterlerini sağlaması gerekiyor. Yalnızca yeni, buluş basamağı içeren ve endüstriye uygulanabilir olan teknik geliştirmelere patent veriliyor. Yenilik, patent müracaat tarihinden evvel buluşun kamuya açıklanmamış olması manasına gelir. Buluş basamağı; buluşun, ilgili olduğu teknik alanda uzman bir kişi tarafından tekniğin bilinen durumundan aşikâr bir biçimde çıkarılamayacak nitelikte olması manasına geliyor. Endüstriye uygulanabilirlik, buluşun tarım dâhil endüstrinin rastgele bir kolunda üretilebilir, uygulanabilir yahut kullanılabilir nitelikte olması manasına gelir.

Patentin müracaat tarihinden evvel buluş konusunda dünyanın rastgele bir yerinde erişilebilir her türlü bilgi araştırılıyor. Buluş konusuna benzeri eserin daha evvel diğeri tarafından geliştirildiği tespit edilirse, müracaat sahibine bildirilir. Bu bahiste yanlışa düşmeyi önceleyecek sorgulama merkezi iki taraflıdır. Birincisi, müracaat sahibi buluşunun ve misal olduğu düşünülen dokümanın yanlış değerlendirildiğini düşünüyorsa, araştırma raporuna karşı itirazını ya da inceleme raporu bildirimine karşı karşılığını bildirebiliyor. İkincisi, üçüncü şahıslar patent müracaatına mevzu olan buluşun patent verilebilirliğine ait görüşlerini ya da araştırma raporuna ait görüşlerini sunabiliyor. Patent kararının Bültende yayımlanmasından itibaren altı ay içinde kelam konusu patente itiraz edebilir.

Müracaat sahiplerinin yapacakları ön araştırma; vakit, emek ve maddi kayıplarının önüne geçilmesi açısından kıymetli.

Bunun için, TÜRKPATENT’in online araştırma data tabanının yanı sıra; Avrupa Patent Ofisi’nin (EPO), Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı’nın (WIPO), ABD Patent ve Marka Ofisi’nin (USPTO) online patent araştırma data tabanlarından faydalanılabilir.

Marka tescil müracaatları e-devlet platformundan büsbütün ve yalnızca elektronik yapılabiliyor. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun (SMK) 5’inci hususu uyarınca, öncelikle marka olabilme şartlarını sağlayıp sağlamadığı inceleniyor. Uygun görülen müracaatlar, resmi Marka Bülteninde yayımlanıyor ve 2 aylık itiraz mühletine açılıyor.

İtiraz edilmeyen müracaatların tesciline karar veriliyor. Her marka başvurusu internet sitemizde erişime açık halde bulunan marka araştırma ve takip sistemi üzerinden sorgulanabiliyor. Bu yolla birebir marka için daha evvel başvurusu yapılmış yahut tescil edilmiş bir markanın olup olmadığı görülebiliyor.

BULUŞU MUHAFAZANIN EN DÜZGÜN YOLU PATENTTEN GEÇER

● Esere, fikre, geliştirilen hizmete patent alındıktan, marka tescili yaptırıldıktan sonra, “Artık başım rahat” demek mümkün olabiliyor mu? Patent ve marka tescili sahibi olmak eseri, fikri, bulunduğu ülkede yüzde 100 koruyabiliyor mu?

Bir buluşunuz var ise onu koruyabilmenin en hakikat yolu patentini almaktan geçer. Hukuksal olarak hak tez edebilmek ve müsaadesiz kullanımları durdurabilmek için yapılması gereken hakların en somut olarak tespitini sağlayan patent müracaatında bulunmaktır. Zira yalnızca patent başvurusu ile buluşun yeni olup olmadığı yani evvelden diğer biri tarafından bulunup bulunmadığı anlaşılabiliyor.

2017 yılında yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile birlikte patent tesciliyle sağlanan haklar daha somut ve besbelli hale geldi. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemeleri’nin de oluşturulması ve işlerliğe kavuşturulmasıyla birlikte türel ihtilaflarda karşılaşılan süreçler daha az maliyet ve daha kısa mühletler içinde sonuçlandırılmaya başlandı. Patent hakkına tecavüz edilmesi durumunda açılabilecek davalar, tecavüz sebebiyle oluşan maddi manevi zararın tazmini ve ihtiyati önlemler bedellendiriliyor.

Öte yandan, marka muhafaza müddeti müracaat tarihinden itibaren 10 yıl olup 10’ar yıllık periyotlarla tescilin yenilenmesi halinde uzatılabiliyor.

Kurumumuz, daha evvel tescil edilmiş bir markanın birebiri için yapılan marka müracaatlarını reddediyor. Fakat tescil sistemi, AB düzenlemelerine de benzeri biçimde evvelki marka tescil hak sahiplerinin yeni yapılan marka müracaatlarını da takip ederek itiraz etmesi üzerine kurulmuştur. Markanın tescili sonrasında tescil sahiplerinin, kurumumuza yapılan ve yayımlanan marka müracaatlarını takip ederek gerektiğinde itiraz haklarını kullanmaları kıymetlidir. Marka tescilinden doğan hakların kullanımı şikayete tabidir. Tescilli bir markanın taklit edilmesi durumunda tescil sahibinin isimli makamlara müracaatta bulunması gerekiyor.

MARKA TESCİLİNDE KAMU TERTİP, AHLAK VE DİNİ PAHALARA DE BAKILIR

● Bir eser, hizmet ve fikre marka tescili verilirken hangi kriterler üzerinde duruluyor? Marka konusunda mükerrerlikleri benzerlikleri önleyecek bir sistem kelam konusu mu?

Marka, bir teşebbüsün mallarının yahut hizmetlerinin öbür teşebbüslerin mallarından yahut hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan müdafaanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek formda sicilde gösterilebilir olması koşuluyla kişi isimleri dâhil sözcükler, formlar, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların yahut ambalajlarının biçimi olmak üzere her cins işaretten oluşabilir.

Marka müracaatlarının tescil edilebilir olup olmadıkları SMK’nın 5’inci ve 6’ncı unsuru kapsamında yapılan inceleme sonucunda ortaya çıkıyor. Kanunun 5’inci unsuru kapsamında yapılan incelemede, markanın tescil edilecek olan mal/hizmetler için ayırt edici olması, direkt tanımlayıcı olmaması, dini bedellere, kamu sistemi yahut genel ahlaka muhalif olmaması üzere kriterler açısından bedellendiriliyor. Başvurusu yapılan markanın, daha evvel tescil edilen bir marka ile birebir yahut ayırt edilemeyecek derecede emsal olup olmadığı da inceleniyor. Daha evvel birebir markanın tescil olması halinde müracaat direkt reddediliyor. Bu kriterleri sağlayan marka müracaatları yayımlanıyor ve 2 aylık yasal itiraz mühleti boyunca üçüncü bireylere itiraz hakkı tanınıyor. Yapılan bu itirazların genel münasebetini ise markalar ortası benzerlik oluşturuyor. İtirazlar sunulan savunma ve tezler kapsamında incelenerek bedellendiriliyor. İtirazın kesin reddi kelam konusu olursa markanın tesciline karar veriliyor. Markalar ortası benzerlik kriterlerini bahis alan Kurumumuz içtihatları, mahkeme ve Yargıtay kararlarını içerir inceleme kılavuzları internet sitemizde erişime açık bulunuyor.

TÜRKPATENT Memleketler arası seviyede hizmet veriyor

● Patent ve marka tescili sistemimiz gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında dünyada ne seviyede bulunuyor? Bunda 10-15-20 yıl öncesine nazaran ne tıp değişim ve gelişmeler yaşandı?

Ülkemizde sınai mülkiyet alanındaki birinci yasal düzenlemeler 1870’li yıllarda ihdas edilmiş olmakla birlikte, 1994 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu’nun (eski ismiyle Türk Patent Enstitüsünün) kurulmasıyla birlikte, idari, teknik, yasal düzenlemeler ile uygulamadaki gelişmeler bakımından büyük bir ivme yakalandı. Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatının son datalarına nazaran (2019 yılı), Türkiye dünyada; patent müracaatında 14. sırada yer alıyor. Bundan 20 yıl evvel ülkemiz 43. sırada yer alıyordu. Patent tescil istatistiklerine nazaran ise, ülkemiz dünyada 16. sırada yer alıyor. 20 yıl evvel 63. sırada yer alıyorduk. Türk sınai mülkiyet tarihi açısından bir dönüm noktası olan Sınai Mülkiyet Kanununun 2017 yılı başında yürürlüğe girmesi ve fikri mülkiyet farkındalığının artırılması için yapılan çalışmalar sonucu, gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığımızda sıralamamız giderek yükseliş gösterdi. Kurumumuz, patent süreçleri içinde en kıymetli süreç adımları olan araştırma ve inceleme faaliyetlerini yerine getirmek için kaynak ve kapasite yetersizliği nedeniyle 2000’li yılların başında yurtdışındaki ofislerden hizmet alıyordu. 2012-2016 Stratejik Planımızda yer alan gaye doğrultusunda kademeli olarak artan kapasitemizle birlikte 2016 yılından itibaren yerli patent müracaatlarının tamamının araştırma ve inceleme raporları kurumumuz tarafından hazırlanmaya başlandı. 2016 yılında TÜRKPATENT’in WIPO nezdinde Memleketler arası Araştırma ve İnceleme Otoritesi olarak atanması, ülkemizin patent alanında milletlerarası platformda son periyotta gerçekleştirdiği en değerli icraatlarden birisi oldu. Geçmiş yıllarda, patent müracaatlarının araştırma inceleme süreçleri için yurtdışındaki ofislerden hizmet alan Türk Patent ve Marka Kurumu, bugün prestijiyle milletlerarası seviyede hizmet veren bir kuruma dönüştü. Türkiye’nin sınai mülkiyet alanında uzman kurumu olan TÜRKPATENT’in, bu alanda dünyadaki en ehil ve faal kurumlar ortasında yer alıyor.

‘Buluş yapan bayanlar ligi’nde dünya 4’üncüsüyüz

● Türk Patent ve Marka Kurumu’nun dünyadaki benzeri kuruluşlar ortasında yeri nedir? Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı’nda TÜRKPATENT’in yükü nasıl?

TÜRKPATENT 1996 yılında Patent İşbirliği Antlaşmasına (PCT) taraf olarak tek bir müracaat ile birden fazla ülkeye birebir anda müracaat yapma imkânı sağlayan PCT sistemine dâhil oldu. Ayrıyeten Türkiye 2000 yılından beri Avrupa Patent Kontratına de taraftır. 2016 yılında TURKPATENT’in Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilat (WIPO) nezdinde Milletlerarası Otorite olarak atanması, memleketler arası alandaki en kıymetli başarılardan biridir. Birleşmiş Milletlere bağlı Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı nezdinde günümüzde sadece 23 ofisin PCT memleketler arası otorite yetkinliği bulunuyor. 2020 yılında milletlerarası araştırma ve ön inceleme rapor sayısını artırarak en fazla rapor düzenleyen birinci 10 otorite ortasına girmeyi başardık. (EPO, Çin, Japonya, Kore Cumhuriyeti, ABD, Rusya Federasyonu, Kanada, Avustralya, Hindistan ve Türkiye). Dünya Fikri Mülkiyet Göstergeleri Raporuna nazaran dünyada en fazla milletlerarası patent başvurusu yapılan birinci 20 kuruma bakıldığında 17 yüksek gelirli ülkeyi ve Çin, Hindistan ve Türkiye olmak üzere üç orta gelirli ülkeyi içerdiği görülüyor. 2015-2019 devrinde birinci 50’de yer alan üç orta gelirli ülkeden biri Türkiye’dir. Ülke sıralamalarında değerli bir başka istatistik ise buluş yapanlar ortasında bayanların hissesidir. 2020 listesinde Türkiye yüzde 19.3 oranı ile dünyada 4. sırada yer alıyor.

WIPO’DA GRUP-B ÜLKELERİ İLE BİREBİR GRUPTAYIZ

2020 yılında Türkiye tüm müracaatların yüzde 99.7’sini elektronik ortamda alındı. Dünyada elektronik müracaatların oranlarına bakıldığında Türkiye, İsrail, Singapur ve ABD’nin, 2020’de neredeyse tüm PCT müracaatlarını elektronik olarak aldığı görülüyor. TÜRKPATENT, Avrupa Patent Tertibindeki sınai mülkiyet kurumları ortasında da önde gelen ofisler ortasında bulunuyor. Avrupa Patent Tertibinin Teknik ve Operasyonel Takviye Komitesi başkanlığını uzun bir müddettir yürütüyorum. Türkiye WIPO tarafından yönetilen fikri ve sınai mülkiyet alanında düzenlemeler içeren 21 milletlerarası muahedeye taraftır. WIPO’da Grup-B üyesi ülkeleri ile birebir kümede yer alıyoruz.

Patent ve marka tescilinde artış sürdürülebilir kalkınma göstergesi

● Türkiye, dünya patent ve marka tescili liginde hangi seviyelerde bulunuyor? Patent ve marka tescili sayılarının artması, ülkemiz için neyi tabir ediyor?

Patent ve yararlı model sayılarındaki artış incelendiğinde son yıllarda ülkemizdeki şirket ve girişimcilerin atağa geçmiş olduğu sayısal datalarla de doğrulanabiliyor. 2017 yılında yürürlüğe giren Sınai Mülkiyet Kanunu’nun akabinde üniversitelerdeki patent potansiyelinin de harekete geçtiği ve yükseköğretim kurumlarının patent faaliyetlerinde de artış kaydedildiği görülüyor. Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) tarafından yayımlanan Dünya Fikri Mülkiyet Göstergeleri Raporuna nazaran Türkiye, tasarım müracaatlarında 6’ncı, marka müracaatlarında 8’inci, patent müracaatlarında 14’üncü sırada yer alıyor, genel performans açısından dünyadaki birinci on ülke ortasına giriyor. Fikri mülkiyet haklarının yeniliklerinin sahiplerine verilen haklar olduğu dikkate alındığında, dünyada en fazla yenilik üreten ülkeler ortasında anılmak, gelişmişlik seviyesi, bilgiye ve teknolojiye sahip olma, onu kullanma ve geliştirme yetenekleri ile muadil bir mana taşıyor. Patent ve marka tescili sayılarının artması, ülkemiz endüstrisi ve teknolojisinin gelişimini tanımlamanın yanı sıra sürdürülebilir kalkınma açısından da kıymetli bir göstergedir.

Milletlerarası patent müracaatlarında 11’inciyiz

● COVID-19 krizi süreci ülkemizdeki girişimcilerin, fikri olanları, hizmet geliştirenlerin patent ve marka tescil adımlarını nasıl etkiledi? Müracaatlarda, müsaadelerde aksama kelam konusu oldu mu?

2020 yılında ortaya çıkan COVID-19 salgını sürecinde Kurumumuzun tüm hizmetleri kesintisiz devam etti. Kurum çalışanının tamamına yakınının uzaktan çalıştığı salgın periyodunda besbelli bir verimlilik artışı yaşandı. COVID-19 salgını sebebiyle birçok ülkede sınai mülkiyet müracaatlarında düşüşler yaşanmasına karşın, 2020 yılında Türkiye’de bir evvelki yıla nazaran yerli patent müracaatlarında yüzde 1, yerli yararlı model müracaatlarında yüzde 23, marka müracaatlarında yüzde 27, tasarım müracaatlarında ise yüzde 7 artış oldu. 2020 yılında Türkiye orijinli 1705 memleketler arası patent başvurusu, 1885 memleketler arası marka başvurusu ve 524 milletlerarası tasarım başvurusu yapıldı. Bu sayılarla Türkiye memleketler arası patent müracaatlarında 11’inci, milletlerarası marka müracaatlarında 11’inci ve milletlerarası tasarım müracaatlarında 10’uncu sırada yer almayı başardı.

Türkiye’de fonların portföy paha haritası

  • Merkezi Kayıt Kuruluşu datalarına nazaran Haziran 2021 sonu itibariyle, Türkiye genelinde yerli ve yabancı toplam 3.091.734 yatırımcının fonlarının toplam portföy bedeli 190 bin 320 MTL oldu.
  • Fonlarda en büyük portföy büyüklüğüne sahip olan vilayetler sıralamasında İstanbul, 118 bin 501 MTL ile birinci sırada yer aldı.
  • 21 bin 556 MTL ile Ankara fonlarda portföy pahası olarak ikinci sırada bulunurken, İzmir 12 bin 653 MTL fon büyüklüğüne ulaştı.
  • Fonlarda 9 MTL portföy bedeli ile Bayburt son sırada yer aldı. Ardahan 18 MTL ve Kilis 20 MTL ile fonlarda portföy büyüklüğü en az olan vilayetler ortasında yer aldılar.
  • Türkiye genelinde fonlarda portföy pahası 100.000 MTL üzerine çıkan 1 vilayet olurken, 1000 MTL’yi aşan toplam vilayet sayısı ise 14. 23 vilayette ise, fonlarda portföy büyüklüğü 100 MTL altında kaldı.

Bunları da beğenebilirsiniz