Sermayenin adı ‘yabancı’, kimliği ‘bıyıklı’

Mehmet KAYA

Fonlarını yurt dışında tutarak Türkiye’de borsa ve başka finans piyasalarında değerlendirenlere piyasada “bıyıklı yabancı” ismi takılmıştı. Son devirde pek kullanılmasa da klâsik olarak kullanılan takma isimlerden biri olarak yerleşti. Emsal bir durumun yabancı direkt yatırımlarda da bulunduğu gözlendi. Merkez Bankası ve Ticaret Bakanlığı üzere kurumlar yabancı direkt yatırımları ülke bazında açıklıyor. Türkiye’ye yatırım yapan kişi ve şirketlerin menşe ülkesine nazaran istatistikler tutuluyor. Direkt yatırımlar var olan yabancı sermaye statüsündeki bir şirketin süreçleri, yeni şirket kuruluşu ya da birleşme- devralma ile gerçekleşebiliyor.

Birinci üç sıra nizamlı

TOBB uzunca bir müddettir kurulan- kapanan şirket istatistikleri içinde, Direkt Yabancı Yatırımlar Kanunu tarifine uygun olarak kurulan yabancı sermayeli şirketlerin istatistiklerini yayımlıyor. Bu istatistiklerde ülke yanında vatandaşlık bazında da bilgiler yayımlanıyor. Buna nazaran Türkiye’de yeni kurulan yabancı sermayeli şirketler içinde Türklerin yükü epey yüksek. Üstelik bu yüksek oran 2013 yılından 2021 yılı Haziran ayına kadar datalarda birkaç istisna dışında birinci üç sırada sistemli hale gelmiş durumda. 2017’den bu yana vatandaşlık bazında Türk vatandaşları en fazla sayıda yabancı sermayeli şirketi kuranlar ortasında birinci sırada.

Türkler yüzde 50’nin üzerinde

Kurulan şirketlerin sayısı üzerinden DÜNYA’nın TOBB istatistiklerinden anonim ve limited şirket tiplerinin toplam dataları üzerinden derlediği bilgilere nazaran, Türk vatandaşlarının yabancı yatırımcı olduğu şirket sayısı kimi yıllarda yüzde 50’nin üzerinde oluştu. 2013 ile 2017-2021 (Ocak-Haziran) ortasında ki yıllarda en fazla yabancı yatırım yapan vatandaşlar Türkler oldu. 2018’de kurulan şirketlerin yüzde 46,6’sı, 2019’da yüzde 50,9’u, 2020 ve 2021 Ocak-Haziran periyodunda ise yüzde 50,7’si Türklerce kuruldu.

Vergi avantajı yok ancak para transferinde kolaylık sağlıyor

Mali Danışmanlık Şirketi Yeni Küme Lideri Yılmaz Sezer, vergi ve başka yükümlülükler açısından yabancı direkt yatırımcı şirketler ile Türk şirketlerinin bir farkının bulunmadığının altını çizdi. DÜNYA’ya mevzuyu pahalandıran Sezer, bu yolun tercih edilmesindeki muhtemel ihtimalin bir uyuşmazlık halinde ilgili ülkenin şirketi olarak masaya oturmak olabileceğini vurguladı. Sezer, “Gerçekte vergi ve başka her türlü yükümlülük açısından ya da teşviklerle ilgili hatta kar dağıtımında dahi bir fark olmamakla birlikte, akla gelebilecek bir diğer öge dikkat çekmeme, gizlenme muhtaçlığı olabilir. Bir diğer ihtimal de para transferlerinde muhtemel kolaylıklar sözkonusu olabilir. Şirketler ortası para transferi ya da borçlanma üzere imkanlar bulunuyor. Bu da birtakım süreçlerde kolaylıklar sağlayabilir” diye konuştu.

Yüzde 10’un üzerinde sermayeye sahiplik ‘doğrudan yatırım’ sayılıyor

Direkt Yabancı Yatırımlar Kanununa nazaran yabancı yatırımcı, Türkiye’ye direkt yatırım yapan, yabancı ülke vatandaşlığına sahip gerçek bireyler, yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları ve yabancı ülke kanunlarına nazaran kurulmuş hükmî bireyler ile memleketler arası kuruluşlar olarak tanımlanıyor. Ödemeler İstikrarı metodolojisine nazaran ise şirkette denetim yahut yüzde 10 üzerinde sermayeye sahip olma direkt yatırım sayılıyor. TOBB istatistikleri kanundaki tarifi temel alarak hazırlanıyor. Bu kapsamda, yurt dışında yerleşik Türkler ve Türk vatandaşı olup yurt dışında şirket sahibi olan şahısların Türkiye’ye yaptığı yatırımlar vatandaşlık bazında sınıflanıyor.

Avrupa ve Ortadoğu ülkeleri başı çekiyor

Listeler incelendiğinde yüklü olarak Türkiye’ye direkt yatırım yapanların vatandaşlıklarına bakıldığında Avrupa ve Ortadoğu ülkelerinin başı çektiği gözlendi. Avrupa ülkelerinden Almanya vatandaşları tertipli olarak birinci 5’te yer alırken, Suriye, İran, Ürdün, Suudi Arabistan, Irak üzere ülkeler yüklü olarak birinci 5’e girdiler. Ülke vatandaşlığı bazında Türk vatandaşlarını geçen tek ülke Suriyelilerin olduğu gözlendi.

Türk vatandaşlarının toplam içinde hissesi küçük

Türk vatandaşlarının liste başkanı olduğu yıllarda toplam sermaye içindeki hisselerinin küçük olduğu da gözlendi. Örneğin, Türkler tarafından kurulan şirketlerin sayısının yüzde 50,7 oranında olduğu 2020 yılında, toplam yabancı direkt yatırımların sermayesi içindeki Türk vatandaşlarının hissesi yüzde 21,4 oranında oluştu. Yeniden 2019’da Türk vatandaşlarının sayı bakımından yüzde 50’nin üzerindeyken, toplam sermaye içindeki hisseleri yüzde 16,8’de kaldı.

Bunları da beğenebilirsiniz