Serbest kur rejimini yürütmek zorundayız

Maruf BUZCUGİL – Canan SAKARYA

Cumhurbaşkanlığı tarafından Meclis’e sunulan 2022 Yılı bütçesi öncesinde DÜNYA’ya değerlendirmelerde bulunan AK Parti Böngöl Milletvekili ve TBMM Plan Bütçe Komitesi Lideri Cevdet Yılmaz, Türkiye’nin sağlıklı işleyen özgür kur rejimi yürütmek zorunda olduğunu söyledi. Yılmaz, global iklim krizine de işaret ederek, “Geleceğin riski olarak tartışılan iklim değişikliği, bugünün realitesi oldu” dedi.

TBMM Plan Bütçe Komitesi Lideri Cevdet Yılmaz, bütçe, parlamento kontrolü, iktisadın gidişatı ve yeşil mutabakat konusunda görüşlerini açıkladı. Cevdet Yılmaz, Bütçe sürecinin 20 Ekim’de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay’ın sunumu ile başlayacağını, 26 Ekim’de birinci olarak Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ele alınmasıyla devam edeceğini bildirdi.

Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde iktidarın gönderdiği tek tasarının Bütçe kanunu olduğunu hatırlatan Cevdet Yılmaz, parlamento kontrolünün yetersiz kaldığı tenkitlerine ait, “Denetimle ilgili geçmişle mukayese edildiğinde çok daha sağlıklı bir süreç olduğunu söz edebilirim” diye konuştu.

Yılmaz, rekabetçi kur tartışmalarının gerçek olmadığını belirtirken, eninde sonunda kurun kendi istikrarını bulacağını söyledi.

Cevdet Yılmaz, Ankara Temsilcimiz Maruf Buzcugil ve Parlamento Muhabirimiz Canan Sakarya’nın sorularını şöyle yanıtladı:

HESAP VERME SİSTEMİ İŞLİYOR

2022 yılı bütçesi bu hafta Meclise sunuluyor. Meclisin bütçe hakkını kullanımı konusundaki tenkitlere yönelik değerlendirmeniz nedir?

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde yönetimin tasarı olarak gönderdiği tek kanun bütçe kanunu. Yeni sistemde kuvvetler ayrılığı olduğu için Genel Kurul’da bakanlar bulunmuyorlar, fakat bütçe sürecinde bakanların Komisyon’da milletvekillerinin gün uzunluğu sorularını yorumlarını kıymetlendirme imkanı oluyor. Bu bir manada da hesap verme sistemi olarak işliyor. Eski sistemde bir günde iki bakanlık görüşülürdü yeni sistemde her gün bir bakanlık bütçesi görüşülüyor. Bu da daha uzun bir görüşmeye imkan sağlıyor. Komite üyesi olmayan milletvekillerimizden de çok ağır iştirak oluyor, kelam alıyor görüşlerini söz ediyorlar. Bu hesap verebilirlik manasında sahiden çok tesirli bir sistem. Komitedeki tartışmalar daha ağır oluyor. Genel Şuralar aslında onay mercileridir. Kurullar da daha teknik çalışmalar yapılıyor. Sayıştay raporları da geldi ve üyelere dağıtıldı. Ayrıyeten Merkez Bankamızı da bütçe öncesi davet ettik, sunum yaptı iktisattaki görünüm ve para siyasetlerine ait fikirlerini paylaştı. Bu da bütçe sürecindeki görüşmeleri daha nitelikli hale getirecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı teknik hazırlığı yapıyor, yıllık program hazırlıyor. Bu çalışma da komitemize gelmiş olacak. Bütün bu bilgilerle birlikte Sayıştay raporları, Merkez Bankası sunumu çalışmalarımızı daha sağlıklı bir taban de yürütmemizi sağlayacak.

Sistem değişikliğinden sonra yapılan tartışmaların bir kısmı da iktisat ve bütçe ile ilgili sürüyor. Siz bu tartışmaları nasıl görüyorsunuz?

Bütçe süreci tıpkı vakitte Kesin Hesap Kanunu’nun da görüşüldüğü bir süreç. Münasebetiyle yeni bütçe müzakeresi ile geçmişin kıymetlendirilmesi tıpkı süreçte ele alınmış oluyor. Kontrol işlevi ile bütçe hazırlama işlevi aslında eş vakitli bir biçimde yürüyor. Bir tarafta da Sayıştay Başkanlığı’nın hazırladığı kapsamlı raporlar kontrolün kalitesini artırmış oluyor. Kontrol konusunda bir sorun görmüyorum. Bütün dünyada meclislerin iki işlevi var, bir tanesi kanun yapmak oburu de millet ismine idareyi denetlemek. Bütçe süreci yeterli bir fırsat oluşturmuş oluyor.

BÜYÜME YALNIZCA İÇ TALEP KAYNAKLI DEĞİL

İktisada ait değerlendirmelerinizi nelerdir?

Türkiye iktisadını değerlendirmeden evvel dünya iktisadını bir pahalandırmak lazım. Zira bütün dünyayı etkileyen süreçler yaşıyoruz. Dünyada bir taraftan 2019 ve devamında global finansal kriz yaşandı, artçı tesirleri sürdü. Bunu üzerine pandemi geldi. Kimi raporlara turizm kesiminin 2024 yılında lakin toparlanabileceği tespiti yapılıyor. Biz de tabi dünyanın bir kesimiyiz. 2020 yılına baktığımızda Türkiye’de öteki ülkeler üzere etkilendi lakin mukayeseli olarak baktığımızda en az etkilenen ülkelerden biri oldu. G20’yi temel alırsak, G20 dünya iktisadının yüzde 85’i ve düzgün bir referans. G20’de geçen yıl yüzde 2,3 büyüyebilen Çin, bir de yüzde 1,8 büyüyebilen Türkiye var. Öbür G20 ülkeler küçüldü. Geçen yıl 35 milyar dolar bir cari açıkla karşılaştık. 2019’da cari fazlamız vardı. 2021’e geldiğimizde birinci çeyrekte yüzde 7,2, ikinci çeyrekte yüzde 21,3 bir büyüme var, çok yüksek bir büyüme. Baz tesiri var ancak bir taraftan da bir canlanma var, kısıtlamaların kalkması ile hizmet kesiminde, turizmde muhakkak ölçüde bir canlanma yaşanıyor.

İhracat artışı yüklü olarak endüstriyle gidiyor. Endüstrinin sürüklediği bir ihracat var, bunun büyümemize de önemli bir tesiri kelam konusu. Dış talep büyüme kompozisyonunda değerli bir yer tutuyor. Bu büyümenin kalitesi açısından kıymetli bir hadise, Türkiye yalnızca iç taleple büyümüyor dış talebin de tesiri var. Hizmet kesimlerinde gelişme var, turizm ve endüstrinin tesiri var, ihracatla birlikte dış talebin takviye verdiği bir büyümemiz var.

Ağustos ayında cari fazla verdik. Merkez Bankası tarafından 15-17 milyar dolara kadar düşüş bekliyor.

TÜRKİYE ÖZGÜR KUR REJİMİNİ YÜRÜTMEK ZORUNDA

Büyüme ve ihracatta olumlu ayrışan ülkeler ortasındayız fakat Türk parasının paha kaybı açısından baktığımızda başka ülkelerden daha negatif bir ayrışmamız var. Bu da enflasyon doğuruyor. Bu mevzuda ne düşünüyorsunuz?

Türkiye şu anda hür kur rejimi izliyor. Piyasadaki dövizin arzına talebine nazaran şekillenen bir durum olması gerekiyor. Lakin hepimiz biliyoruz ki finansal piyasalarda spekülatif hareketler olabiliyor. Beklentiler bazen farklı noktalara götürebiliyor, uygun iktisat teorisinde de bir sarkaç örneği verilir, bir ekonomik temellerle izah edebileceğimiz hareketler vardır bir de onun ötesine giden hareketlenmeler vardır. Ekonomik temeller derken; mesela cari açık. Cari açığınız artınca olağanda paranızın bedeli düşer lakin cari açık artmadığı halde düşüyorsa diğer faktörlere bakmanız gerekiyor. Ekonomik temellerine baktığımızda Türkiye makûs bir durumda değil, cari açığımız var lakin azaltıyoruz.

Eninde sonunda kur kendi istikrarını bulacaktır. Münasebetiyle burada rekabetçi kur tartışmaları yapmakta çok gerçek değil. Türkiye sağlıklı işleyen bir hür kur rejimini sürdürmek durumunda. Sabit kur rejimleri daha tehlikedir.

2001 krizini Türkiye sabit kur rejiminde yaşadı. Türkiye artık 15 Temmuz’un, pandeminin tesirlerinin geride kalacağı yeni bir periyoda giriyor. Daha fazla sermayenin cezbedilmesi, iç tasarruf oranlarımızın artmasıyla bu problemleri da aşacağız.

“ÇEVRE SIKINTISI DEĞİL YENİ BİR KALKINMA MODELİ”

Artık iklim değişikliği konuşmadan hiçbir şey yapamıyoruz. Önümüzde güya yeni bir üretim modeli üzere duruyor. Eski bir planlamacı olarak buradaki görüşleriniz nedir?

Bu artık bir ekonomik kalkınma modeli. Yalnızca etraf sıkıntısı değil yeni bir kalkınma modeli, yeni bir teknoloji modeli, yeni bir iş modeli bütün bunlarla bakmamız lazım. Buna adapte olmazsanız dünya ile Avrupa ile tıpkı frekansta devam edemezsiniz. Münasebetiyle hayati bir tartışma ve hükümetimiz de bunun farkında olarak son periyotta önemli adımlar attı. Paris Muahedesi onaylandı. Türkiye’nin problemi neydi? 1990’lı yıllarda bir kusur yapılmış, Türkiye olmaması gereken bir listeye konmuş, konduğu liste diğerlerine yardım etmesini gerektiren kendisini de fon kullanmasına pürüz olan bir liste. Verilen çabayla diğerlerine fon verme yükümlülüğü ortadan kalktı. Bunu atlattık lakin fonları kullanma konusunda kimi maniler kelam konusuydu burada da kimi adımlar atıldı. Türkiye bu fonları en uygun kullanabilecek ülke, güce bağımlı bir ülke olduğu için aslında enerjiyi verimli kullanmak Türkiye’de yalnızca daha az karbonlu bir iktisat üretmeyecek, cari açığımızı da düşürecek, daha verimli daha rekabet edilebilir bir iktisat oluşturacak, maliyetleri düşürecek, rekabet gücümüzü artıracak.

“Yeşil teknolojiler üretmemiz lazım”

Bir taraftan çevreyi koruyorsunuz bir taraftan rekabet gücünüzü artırıyorsunuz, öbür taraftan da cari açığınızı azaltıyorsunuz. Bilhassa Türkiye üzere ülkelerin yeşil iktisattaki ilerlemeleri, sürdürülebilir kalkınma açısından büyük avantajlar sağlıyor. Bizim burada öncü ülkelerden biri olmamız lazım. Yeşil teknolojiler, yeşil yatırımlar üretmemiz lazım, ki buna başlamış durumdayız.

Buradaki tartışma, kalkınma perspektifiyle bakarsanız büyüme kıymetli lakin tek başına büyüme kâfi değil, büyüme ile birlikte toplumsal adalet gerekiyor bu da yetmez jenerasyonlar ortası adalet dediğimiz kavram devreye giriyor. İşte etraf dediğimiz, yeşil iktisat dediğimiz kuşaklar ortası istikrar. Bütün kaynakları bugün tüketirseniz çok müreffeh yaşayabilirsiniz ancak gelecek kuşaklara de tükenmiş bir ülke bırakırsınız. Bu sağlıklı bir kalkınma süreci olmaz.

Son periyotta bütün dünyada artık şu noktaya geldi, iklim değişikliği artık geleceğin bir riski değil bugünün bir gerçeğine dönüştü. Gelecek riski diye tartışılan iklim değişikliği şu anda artık bugünün realitesi olarak tartışılmaya başladı. Bütün dünyada daha somut adımlar göreceğiz. Türkiye de bu sürece çok süratli ve sistematik giren ülkelerden biri oldu.

“İklim için bakanlığın ismini değiştirdik”

Etraf Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak Bakanlık’ta isim değişikliği yapılıyor. İklim değişikliği ismiyle bir başkanlık kurulması kelam konusu, Tarım Bakanlığı’ndan birtakım üniteler bu tarafa aktarılacak. Türkiye bir taraftan da bir yol haritası oluşturdu, aşikâr heyetler oluşturuldu çok daha sistematik olarak artık bu mevzulara eğilecek. Bizim bunu yalnızca kamu ile başarmamız mümkün değil, özel kesimle, sivil toplumuyla bütün toplumsal bölümlerle hayatımızın bir kesimi haline getirmemiz gerekiyor.

DÜNYANIN KEDERİ KURAKLIK VE GÜÇ

Hem dünyada hem Türkiye’de kuraklık ve güç fiyatları değerli sorun olarak görünüyor…

Güçte net ithalatçıyız, güç konusunda yeni kaynaklar bulduk fakat onların kullanılması belirli bir süreç alacak. Bu ortada Türkiye yenilenebilir güç konusunda da değerli atılımlar yaptı, ancak sonuçta net ithalatçı pozisyonundayız. Güçteki artış elbette bizim faturamızı da artırıyor fakat şunu da dikkate almamız gerekiyor. İhraç pazarları olarak baktığımızda petrol ve doğalgaz ihraç eden ülkeler birebir vakitte bizim ihraç pazarlarımız Rusya, körfez ülkeleri, İran ve Afrika’daki birtakım ülkeler. Hasebiyle bunu kısmen ihracat artışı ile telafi edeceğimizi düşünüyorum. Güç ihraç eden ülkelerin artan geliri bize ihracat artışı olarak bir ölçü yansıyacak hasebiyle bir istikrar sağlanacaktır.

FİNANS MERKEZİ CAZİBE SUNACAK

İstanbul Finans Merkezi için yasal düzenlemeden kelam ediliyor…

Atılacak adımlar takvimlendirilmiş durumda. İktisat doğal ki yüklü olacaktır. İstanbul Finans Merkezi’nin iki boyutu var, bir kanun hazırlığı yapılıyor şimdi Meclis gündemine girmiş değil. Net bir takvim söylemem gerçek olmaz lakin bu bahis bizim için öncelikli bir husus. Türkiye’nin en kıymetli stratejilerinden bir tanesi bir yandan İstanbul’da fi ziki yer manasında da bir inşaat çalışması var. Türkiye’yi bölgesinde ve global seviyede bir fi nans merkezi haline getirmeyi hedefl eyen bir program. Yeni merkezi daha cazip kılacak bir kadro fi kirler, tartışmalar var, bunlar hazırlık safh asındaki çalışmalar. İstanbul Finans Merkezi elbette bir cazibe sunmak durumunda. Daha fazla sermayeyi cezbetmek için, bir kadro teşvik ögeleri da olacaktır.

Bunları da beğenebilirsiniz