Küresel piyasalarda petrol fiyatları son bir yılda ikiye katlandı

Geçen yıl yüzde 3,2 daraldığı kestirim edilen global iktisatnin, bu yıl yüzde 6’lık rekor büyüme kaydetmesi beklenirken, salgının ekonomiler üzerindeki olumsuz tesirlerinin azalmaya başlamasıyla süratle artan talep birçok bölümde üretim sıçramasını beraberinde getirdi.

Artan aktivite, güç ve ham husus kullanımına da tıpkı ölçüde yansıdı lakin mevcut güç üretim kapasitesi artan talebi karşılamakta yetersiz kaldı.

Mevsim normallerinin üstünde seyreden hava koşulları nedeniyle güçte gibisi görülmemiş tüketim düzeylerine ulaşılırken, kesimde arz talep dengesizliğine yol açan bu durum fiyatların süratli yükselişini tetikledi. Son bir yılda ABD’de doğalgaz fiyatı yüzde 150, Avrupa’da ise yüzde 600’den fazla artış gösterdi.

Doğalgazdaki maliyet baskısı üreticileri alternatif kaynak arayışına yöneltti. Piyasalardaki yüksek karbon fiyatlarına karşın kömür kullanımının artması dikkati çekti. Kömürden elektrik üretiminin maliyeti, üreticilerin fazladan neden oldukları her bir ton karbon için emisyon müsaadesi satın almak zorunda olmalarıyla daha da yükseldi. Kelam konusu artışlar Avrupa’da elektrik fiyatlarının rekor kırmasına neden oldu.

Yüksek doğalgaz ve elektrik fiyatları sırf yakıta bağımlı sanayi üretimlerini etkilemekle kalmadı, bu zincirleme tesir petrol fiyatlarına da yansıdı.

BRENT PETROLÜN VARİL FİYATI SON 3 YILIN EN YÜKSEK DÜZEYİNİ GÖRDÜ

Global petrol talebi Covid-19 kısıtlamalarının hafifletilmesi, aşılama çalışmalarının hızlanması ve ekonomik toparlanmanın tesiriyle süratle toparlanırken, piyasalar düşük tüketim ve üretim fazlalığı nedeniyle arz talep makasının gibisi görülmemiş halde açıldığı ve petrol fiyatlarının 20 doların altına indiği 2020 yılının aksisi bir tabloyla karşı karşıya kaldı.

Geçen yılın eylül ayında en düşük 39,30 dolar, en yüksek 46,22 dolardan alıcı bulan Brent tipi ham petrolün varil fiyatı, bu yılın tıpkı ayında en düşük 70,42 dolardan süreç gördü ve bir evvelki yıla kıyasla ikiye katlanarak 80,75 dolara kadar çıktı.

Böylelikle, Brent petrolün varil fiyatı canlanan talep görünümüyle salgın öncesi düzeylerine dönerken, piyasalardaki yetersiz arz kaygıları ve kestirimlerin üstünde seyreden arz talep açığı nedeniyle son 3 yılın en yüksek düzeyini gördü.

Dünyanın en büyük petrol üreticisi ABD’de üretimin kasırgalar nedeniyle uzun müddetli aksamalara maruz kalmasının akabinde arz tarafındaki açık giderek büyüdü. Üretici ülkelerin yetersiz yatırım ve geciken tesis bakımları üzere teknik sebeplerle üretimi artırmakta zorlanmalarının da tesiriyle petrol fiyatlarındaki yükseliş tetiklendi.

Geçen yılın eylül ayında en düşük 36,13 dolardan, en yüksek 43,43 dolardan alıcı bulan Batı Teksas tipi (WTI) ham petrolünün varil fiyatı ise bu yılın birebir ayında en düşük 67,12 dolardan, en yüksek 76,67 dolardan süreç gördü.

Memleketler arası Güç Ajansı bilgilerine nazaran, salgının tesiriyle geçen yıl günlük yaklaşık 90 milyon 910 bin varile gerileyen global petrol talebinin bu yıl ekonomik toparlanmanın da tesiriyle 96 milyon 150 bin varile, gelecek yıl ise 99 milyon 390 bin varile ulaşacağı kestirim ediliyor.

Geçen yıl günlük yaklaşık 93 milyon 870 bin varil düzeyinde kalan global petrol arzının ise mevcut durumda bu yıl 95 milyon 350 bin varile, 2022’de de 101 milyon 650 varile çıkacağı öngörülüyor.

Öte yandan, kış aylarının soğuk geçmesi ve gaz arzında yaşanan badirelerin devam etmesi durumunda elektrik şirketlerinin üretim için petrole yönelmesi ihtimali, artış eğilimindeki petrol fiyatlarında üst taraflı revizyonlara sebep oluyor.

Son olarak memleketler arası bankacılık ve finansal hizmetler şirketi Goldman Sachs artan güç krizine dikkati çekerek, bu yıla ait Brent petrol fiyatı kestirimini varil başına 10 dolar artışla 90 dolara yükseltti.

Akaryakıt ve motorin üzere temel akaryakıt fiyatlarının da önemli oranda yükselmesine neden olan fiyat artışları, salgın kaynaklı kaygıların bertaraf edilemediği ve dünya ekonomilerinin kırılgan olduğu bu devirde, global ekonomik toparlanmanın önünde telaş verici bir kısıt olarak duruyor.

YÜKSEK PETROL FİYATLARI TÜRKİYE’Yİ NASIL TESİRLER?

Öte yandan, global piyasalarda artan petrol fiyatlarının Türkiye’ye de yansımalarının olacağı öngörülüyor. Global piyasada dolar üzerinden fiyatlanan petrol ithalatının iktisat üzerinde yük oluşturacağı iddia ediliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan süreksiz dış ticaret istatistiklerine nazaran, Türkiye’nin güç ithalatı için ödediği meblağ, ağustosta geçen yılın birebir ayına nazaran yüzde 104,1 artarak 4 milyar 368 milyon 373 bin dolara yükseldi. Ham petrol ithalatı da ağustosta geçen yılın tıpkı ayına nazaran yüzde 52 artarak 2 milyon 855 bin 794 tona çıktı.

Bunları da beğenebilirsiniz