Kişi başına 93 kiloyla dünya üçüncüsüyüz

Onur OĞUZ – Hakan GÜLDAĞ – Vahap MUNYAR

Türkiye Besin Patronları Sendikası (TÜGİS) İdare Şurası Lideri Necdet Buzbaş, “Gündem Özel” sorularımızı yanıtlarken, “BM Besin ve Tarım Örgütü’nün (FAO) raporuna nazaran dünyada yılda 1.3 milyar ton besin çöpe gidiyor, israf oluyor. Bunun mali bedeli 1 trilyon doları buluyor. 4’te biri kurtarılabilse dünyadaki 821 milyon aç insan doyurulabilir” dedi. Buzbaş, FAO’nun araştırmasından Türkiye’deki durumu da ortaya koydu: “Türkiye’de yılda yaklaşık 26 milyar ton besin israf ediliyor, bunun finansal karşılığı 224 milyar lirayı buluyor. Türkiye, kişi başına 93 kg/yıl ile en çok besin israfının yapıldığı 10 ülke ortasında 3’üncü sırada yer alıyor.”

TÜGİS Lideri Necdet Buzbaş’a sorularımız ve karşılıkları şöyle:

BESİN İSRAFI 1 TRİLYON DOLAR

● Dünyada ve Türkiye’de gıda-yiyecek israfı ne durumda? Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırıldığında Türkiye’deki israf, ortalamaların çok üstünde midir? Örneğin 10-15 yıl evvel israf konusunda nerelerdeydik? Artık israfın azalmaya başlaması konusunda umut verici durum var mı?

İki deyişimizle kelama başlamak isterim. “Yaşamak için yiyin, yemek için yaşamayın”, pekala bunun ölçüsü ne olmalı?

“Yiyiniz içiniz israf etmeyiniz.” Bunları yaşatır ve yaşarsak birazdan aktaracağım tablonun tablonun vahametinden kurtuluruz.

Tarım alanlarının daraldığı ve insan nüfusunun her yıl 85 milyon arttığı dünyamızda besin israfı ve kaybı her vakitten daha çok kıymet kazanmış durumda. Gelişmekte olan ülkelerde besin kayıpları daha çok tarladan başlayıp üretim, hasat, saklama, sürece, dağıtım ve pazarlama süreçlerindeki alt yapı eksikliklerinden kaynaklanırken, gelişmiş ülkelerde ise perakende ve tüketim etaplarında oluşmaktadır. Besin kayıp ve israflarının yüzde 56’sı gelişmiş ülkelerde, yüzde 44’ü gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkmaktadır. Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü’nün (FAO) raporuna nazaran, dünyada üretilen yıllık 4 milyar ton besinin yalnızca 2.7 milyar tonu tüketime gidiyor. Çöpe giden ve israf olan besin ölçüsü 1.3 milyar ton. Bunun finansal pahası yaklaşık 1 trilyon doları buluyor. Bu besinin 4’te biri kurtarılabilse, dünyadaki 821 milyon aç insan doyurulabilir. FAO raporundan kimi ilgi cazibeli bilgileri paylaşmak isterim:

Gelişmiş ülkelerdeki israfın maliyeti 680 milyar dolar iken gelişmekte olan ülkelerde bu sayı 310 milyar dolar.

Meyve ve sebzeler en yüksek oranda israf edilen besin eserleri.

Varlıklı ülkelerin besin israfı 222 milyar ton, Sahra Altı Afrika’da bir yılda üretilen besinin neredeyse toplamına eşit (230 milyar ton).

Birkaç istatistiki bedel ile ülkelerin besin israfı boyutlarına bakmakta fayda var:

Çin: Yıllık toplam israf 91.6 milyon ton, kişi başına yıllık israf 64 kilogram.

Hindistan: Yıllık toplam israf 68.7 milyon ton, kişi başına israf 50 kilogram.

ABD: Yıllık toplam israf 19.3 milyon ton, kişi başına israf 59 kilogram.

Japonya: Yıllık toplam israf 8.1 milyon ton, kişi başına israf 64 kilogram.

Almanya: Yıllık toplam israf 6.2 milyon ton, kişi başına israf 75 kilogram.

Fransa: Yıllık toplam israf 5.5 milyon ton, kişi başına israf 85 kilogram.

İngiltere: Yıllık toplam israf 5.2 milyon ton, kişi başına israf 77 kilogram.

Türkiye’de meyve ve zerzevatın yaklaşık yüzde 25-30’u tüketiciye varmadan çöpe gidiyor. Besin israfının yüzde 39’u üreticilerde, yüzde 5’i perakendecilerde, yüzde 14’ü yemek kesiminde ve yüzde 42’si konutlarda gerçekleşiyor.

FAO’nun araştırmasına nazaran, Türkiye’ de yılda yaklaşık 26 milyar ton besin israf ediliyor, bunun finansal karşılığı 224 milyar lirayı buluyor. Türkiye’nin dünya genelinde kişi başına 93 kg/yıl besin israfı ile en çok besin israfının yapıldığı 10 ülke ortasında 3’üncü sırada yer alması maalesef çok üzücü.

Boston Consulting Group (BCG) tarafından gerçekleştirilen bir araştırmaya nazaran; besin atığı ölçüsü bugünkü üzere artmaya devam ederse, besin atığı ölçüsünün 2030 yılında 2.1 milyar tona ve 1.5 trilyon dolar düzeyine ulaşacağı kestirim ediliyor. Yapılacak güzelleştirici çalışmalarla; farkındalık 260 milyar dolar, tedarik zinciri alt yapısı 150 milyar dolar, tedarik zinciri verimliliği 120 milyar dolar, işbirliği ve çevresel siyasetler ile 170 milyar dolar olmak üzere 700 milyar dolarlık bir kazanım fırsatı yakalanabileceği hesaplanıyor.

Kamuoyu ve karar alıcılar yükle besin israfına ağırlaşıyor. Bana nazaran su israfı birincil öncelikli. Zira su olmadan besin üretimi kelam konusu değil.

Ülkemiz su yoksuludur. Kişi başına düşen yıllık su ölçüsü 1.347 m³’dür, bunun 5.000 m³ üzerinde olması tercih edilir. Ayrıyeten uzun yıllar yağış ortalamamız da 547 mm olup, elverişli tarım üretimi için yetersizdir.

En öncelikli gündemimiz su tasarrufu olmalıdır. Bir insanın biyolojik ve yaşamsal muhtaçlıkları için minimum su tüketimi 25 litre civarındadır. Lakin çağdaş ömür gereklilikleri dikkate alınarak bir günlük ortalama su tüketimi standardı 150 litre olarak kabul ediliyor. Ülkemizde, kişi başı günlük su kullanım ölçüsü 217 litre.

BİR KİLO DOMATESE 184 LİTRE SU

● Bilhassa sebze-meyvede tarladan sofraya uzanan zincirde israf ve fiyat konusunda aksayan taraflardan, hakikat yürümeyen yanlardan kelam edilir. İsraf tarafında aksayan, yanlış yönetilen neler var? Tarladan sofraya uzanan zincirdeki aksaklıklar, yanlış idare fiyatları nasıl etkiliyor? Çok konuşulmasına karşın bu mevzuda neden hayal edilen yol alınamıyor?

Ülkemizde, klâsik tarım üretimi su kaynaklarının yüzde 73’ünü harcarken endüstride yüzde 11’i, evsel tüketimde ise yüzde 16’sı kullanılıyor. Avrupa’da tarım sulamada yüzde 22, endüstride yüzde 57 ve meskenlerde yüzde 22’si kullanıyor.

Besin üretiminde su tüketimine birtakım örnekler şöyle:

1 kilo sığır eti üretmek için 15 bin 500 litre su tüketiliyor.

1 kilo peynir üretimi için 5 bin 300 litre su kullanılıyor.

1 kilo pirinç üretimi için 3 bin 400 litre su tüketiliyor.

1 kilo şeker üretimi için 1500 litre su kullanılıyor.

1 kilo domates üretimi için 184 litre su tüketiliyor.

Bu durumda, beslenmede bitkisel eserleri tercih etmemiz ve istikrarlı beslenmemiz su tasarrufunu destekleyecektir.

TARIMDA KİŞİ BAŞI ÜRETİM 10.922 DOLAR

Ülkemizin ziraî üretiminin yüzde 85’i bitkisel üretimden oluşuyor. Bunun 68.5 milyon tonu tahıl, 31.5 milyon tonu zerzevat ve 23.5 milyon tonu meyvedir. Dünyada tarımda çalışan kişi başına üretimin yıllık ortalaması 16 bin 730 dolar iken Türkiye’de bu bedel 10 bin 922 dolardır.

Yani ülkemizdeki ziraî verimlilik dünya ortalamasının yüzde 34 altındadır.

Tarladaki verimsizlik üzerine süreçlerdeki kayıpların eklenmesi fiyat oluşumunu olumsuz etkilemekte fiyatı üst çekmektedir.

Bahis çok konuşuluyor lakin tahlil odaklı tartışılmıyor. Süreç yönetilmiyor.

ORGANİK TARIMIN MALİYETİ DAHA YÜKSEK

● Son devirde organik tarım çok konuşuluyor. “Türkiye’nin geleceği organik tarımda” deniliyor. Gerçek organik besin eseri nedir? Türkiye’nin bu alanda dünyada avantajları ve dezavantajları nedir?

Organik tarım, üretimde kimyasal girdi kullanmadan, üretimden tüketime kadar her kademesi denetimli ve sertifikalı bir ziraî üretim metodudur. Ülkemizde organik tarım 1986 yılında ithalatçı firmaların ısrarı ve talepleri doğrultusunda başlatılmıştır.

Gerçek organik eser için tüketicinin; eser ambalajında Bakanlığın Organik Tarım Logosu ile yetkilendirilmiş sertifika ve belgelendirme kuruluşunun ismi, logosu, kod numarası ve eser sertifika numarasını araştırması ve bulması gerekir.

AB’nin 11 Aralık 2019 tarihinde dünya kamuoyu ile paylaştığı “Yeşil Mutabakat”da organik tarıma özel yer verilmiş, tarım topraklarının yüzde 25’inin 2030 yılına kadar organik tarıma tahsis edilmesi planlanmıştır. Organik tarım konvansiyonel tarıma kıyasla maliyeti daha yüksek ve nitelikli insan gücü isteyen bir uğraş.

AVRUPA’YA ORGANİK ESERİN YÜZDE 7’Sİ TÜRKİYE’DEN GİDİYOR

Bu özelliği ile varlıklı ve endüstride gelişmiş ülkelerdeki talebi daha ağırdır.

Organik tarımla ilgili birtakım bilgilere birlikte bakalım:

Tarım Alanları: Organik tarım alanı dünyada 70 milyon, Türkiye’de 500 bin hektar.

Pazar Büyüklüğü: Dünyada 100 milyar, ülkemizde 180 milyon dolar.

Üretici Sayısı: Dünyada 3 milyar, Türkiye’de 75 bin.

Kişi Başına Tüketim: Dünyada yıllık 13 dolar, ülkemizde 2.5 dolar.

Organik tarım eserlerinin en büyük tüketicileri ABD’den sonra Almanya ve Fransa’dır. Avrupa’nın ithal ettiği organik eserlerin yüzde 7’si Türkiye’den gitmekte, 1986 yılında 8 eserle başlayan ihracat bugün 235 eserle devam ediyor. Avrupa ülkelerine yaptığı 211 ton organik eserle en çok organik eser ihracatı yapan 6’ncı ülke pozisyonundayız.

Tarımda ‘müdahaleci’ tavır hakikat değil

● Süt ve süt eserlerinin fiyatları neden bu kadar arttı? İstikrarları bozan bu tıp süratli fiyat artışlarını engelleyecek sistemler neler olabilir? Kamuya bu bahiste vazife düşer mi? Yoksa bunlara hiç müdahale etmemek daha mı gerçek?

Son 40 yılda ülke hayvancılığında kıymetli değişiklikler yaşanmıştır. Küçükbaş hayvancılık terk edilmiş, kapalı sistem büyük baş hayvan varlığı 15 kat artarken bu mühlet içinde yem bitkisi ekim alanları yalnızca 2.5 kat artmıştır. Hayvancılık için birinci darboğaz yetersiz yem hammaddesinin ithalat yoluyla karşılanması olmuştur. Başka kıymetli bir parametre ise verimliliktir. Süt ve büyükbaş hayvan karkas randımanları açısından dünya ortalamalarının üzerinde, AB ortalamasının ise epey gerisindeyiz.

Çiğ süt referans fiyatları birinci başlarda Ulusal Süt Kurulu tarafından belirleniyordu. Lakin son 3.5 yıldır enflasyona tesirini denetim altında tutabilmek hedefi ile kamu idaresindeki besin komitesinde belirlenir oldu. İş tekrar aslına rücu etti, bu sefer çiğ süt referans fiyatını Ulusal Süt Kurulu belirledi. Besin komitesinde son belirlenen referans fiyatı ve prim dayanağı ile 3.20 TL/et olan çiğ süt fiyatı bu defa 1 Temmuz 2021 – 31 Aralık 2021 tarihleri ortasında 3.40 TL olarak Ulusal Süt Konseyince belirlendi. Çiğ süte yapılan fiyat artışı yüzde 9.6 iken son altı ayda yemde fiyat artışı yüzde 35. Ertelenen, geciktirilen çiğ süt referans fiyat artışları bir yandan yetiştiriciyi mağdur ediyor, rafl ardaki süt eserlerindeki fiyat dalgalanmaları ile tüketici de hoşnutsuzluk yaşıyor. Genel olarak kamunun tarım piyasalarında düzenleyici kurum ve kuruluşları ile rol alması olağan sayılsa da, müdahaleci halleri ile özgür piyasa iktisadı kurallarını ihlal etmeleri hakikat değildir.

Besin katkı hususları hayat üslubunun gereği

● Vakit zaman TV kanallarına yansıyan şimdilerde toplumsal medyada sıklıkla gündeme gelen besin eserlerinde esirgeyici kimyasalların çok aşırı biçimde kullanıldığına ve/veya GDO’lu eserlerin kullanıldığı ya da direkt olmasa bile GDO’lu yemleri yiyen hayvanların insan sıhhati için tehlike yarattığına ait savlara ne diyorsunuz?

Öncelikle besin katkı unsurlarının hayat stilimizin gerekliliği olduğunun altını çizmeliyim. Kentleşme, sanayi toplumu gereği ağır iş hayatı, ülkeler ortası seyahatlerin kolaylaşması, bulunduğunuz coğrafyanın kâfi zenginlikte besin unsurlarını sunmaktan mahrum olması üzere birçok nedenle satın alınan besin eserlerinin makul müddetlerde tüketime elverişli halde kalması mecburilik gösteriyor. Bu mühlete genel ismiyle biz raf ömrü diyoruz. Besin katkı unsurları; besinin besleyici pahasını korumak, lezzet ve rengini koruma etmek, lezzet kayıplarını önlemek ve besin bedelini korumak, besinde hastalık yapan mikroorganizmaların gelişmesini önlemek hedefiyle kullanılırlar. Besin katkı unsurlarının kullanım ölçüleri kodeks ismi verilen mevzuatla belirlenmiş, Kodeks Alimentarius ismi verilen milletlerarası organizasyonca yapılan bilimsel ve saha çalışmaları katılık kazanmaktadır. Besin katkı unsurlarının yahut esirgeyici kimyasalların kodekste belirlenen ölçüleri dışında kullanılmaları ağır bir yasal kabahattir.

GDO’lu yemleri yiyen hayvanların insan sıhhati için tehlike yarattığı savları bilimsel olmadığı kadar gen transferiyle de uyumlu değildir. Ülkemizde 2010 yılında yayımlanan 5677 sayılı Biyogüvenlik Kanunu; GDO’lu bitkilerin üretimini, GDO’lu eserlerin besin hususlarında kullanımını yasaklamış, ağır mahpus cezaları getirmiştir. Hayvan yemi olarak kullanımı ise son derece sıkı mevzuat ile düzenlenmiştir. Türkiye bugün sahip olduğu teknolojik alt yapısı ile en ufak bir GDO bulaşmasını tespit ve izleyebilecek imkanlara sahiptir.

Besin sanayi şirketlerinin el değiştirmesi tartı kazandı

● COVID-19 krizi dünyada ve ülkemizde besin üretimini, tedarikini nasıl etkiledi? COVID-19 krizi, dünyaya ve ülkemize besin konusunda hangi dersleri verdi? Alınan derslere uygun adımlar atılıyor mu?

COVID-19 salgını, Türkiye iktisadı 2018 yılında yaşanan kur türbülansının yarattığı dengesizliklerin giderilemediği bir periyotta yakaladı. Salgın ile birlikte tüm dünya ülkelerini alarma geçiren krizin, yalnızca sıhhat krizi olmadığı tıpkı vakitte ekonomik kriz (küresel durgunluk), ekolojik kriz (yaşanan iklim değişikliği) ve toplumsal kriz (belirginleşen gelir eşitsizliği, ırk ayrımcılığı, toplumsal devlet yetersizliği vb.) olduğu da ortaya çıktı. Yani salgın baskılanmış krizleri de tetikledi. Tarım ve besin kesimi salgın sürecinin koşullarından etkilendi. Birinci aylarda yaşanan arz/talep şoklarıyla uğraş edildi, birçok ülkede marketlere hamle edilerek yağmalanan besin hususları imgeleri tarım ve besin çalışanlarımızın uğraşıyla bizim ülkemizde yaşanmadı. Salgının ilerleyen aylarında (ilk yılın ikinci yarısından sonra) ülkelerin kendi besin güvenliklerini sağlamak ismine stratejik temel besin eserlerinde stoklamaya yönelmesi, ihracat yasağı yahut kısıtlamaları getirmesi, global lojistik sistemdeki dar boğazlar (konteyner yokluğu, yetersiz gemi taşımacılığı) dünya besin fiyatlarını zıplattı. Bu yılın başlarında aşıların bulunması ve aşılamanın sürat kazanması, bir yandan toplumsal hayatın önceye dönme hasretini kısıtlı ölçüde karşılarken iktisadın çarklarının hızlanması ümitlerini artırdı. Dünya artan besin fiyatları dışında ülkemizin kendi özgün ekonomik sıkıntıları nedeniyle (enflasyon, kur artışları, faizler vb.) yurtiçi besin fiyatlarındaki artışlar misli ile hissedilir oldu. Sonuçta besin endüstrinde cirolar düştü, kârlılıklar asgariye indi, yeni yatırımlar yerine şirket el değiştirmeleri tartı kazandı.Dünya siyaset ve siyasi arenasının gündemine baktığımızda yazık ki gerekli derslerin alındığını söylemek mümkün olmuyor.

Besin güvenliğinde 70.1 puan ile 48’inci sıradayız

● Temel besin eserleri bakımından durumumuz nedir? Gelir seviyesi açısından bakılınca Türkiye, vatandaşların besine erişiminde nasıl bir tabloya sahip? Gelir seviyemize nazaran düzgün beslenebiliyor muyuz? Bu bahiste dünya ile karşılaştırma yapar mısınız?

İnsanların istedikleri vakit, istedikleri kadar sağlıklı ve emniyetli besine erişebilmeleri olarak tanımlanan Besin Güvenliği (Food Security) bütün toplumlar ve devletler için son derece kıymetli bir bahistir. Dünyada üretilen yaklaşık 4 milyar ton besin ve bunun üçte birinin israf olmasına rağmen kişi başına ortalama 2.940 Kcal/gün güç kıymetinde besin tüketiliyor. Lakin satın alma gücünün azalması ve besin fiyatlarının artması besine erişimi zorlaştırıyor.

FAO, memleketler arası kurumlar ve üniversiteler ile işbirliği yaparak Küresel Food Security Index (GFSI) isimli bir metodoloji geliştirmiştir. 1996 yılında yapılan dünya besin doruğunda belirlenen üç kritere nazaran, ülkelerin besin güvenliği düzeyi tahlil ediliyor. Bu üç kriter; bulunabilirlik, ekonomiklik ve güvenilirlik (kalite) olarak sıralanıyor. GFSI pandemi öncesi raporuna nazaran besin güvenliği açısından en uygun 7 ülke şöyle:

● Singapur,
● İrlanda,
● Birleşik Krallık,
● Hollanda,
● Avusturya,
● İsviçre
● Finlandiya.

En berbatlar ise şöyle sıralanıyor:

● Burundi,
● D. Kongo Cumhuriyeti,
● Madagaskar,
● Yemen,
● Sierra Leone,
● Çat,
● Malavi.
● Türkiye ise 70.1 ortalama puanla 48’inci sırada yer alıyor. Türkiye’de 10 milyon civarındaki mutlak fakir insanın gelir seviyesi açısından, pandemi de dikkate alındığında besine erişimi hayli zorlaştı. Hanehalkı çıkarlarının yarısının besin harcamalarına tahsis edildiğini gözlemliyoruz.

Enflasyonda gıdayı suçlamak sorumluluktan kaçmak üzere

● Besin enflasyonu yüzde 30’a dayandı (yüzde 29). Evvelden yaz aylarında besin enflasyonunda bir gevşeme yaşanırdı. Son periyotlarda bunu göremiyoruz. Önümüzdeki devirde besin enflasyonunun nasıl bir seyir izlemesini bekliyorsunuz?

Sepetteki öbür kategoriler maalesef taze zerzevat ve meyve fiyatlarında Ağustos ayındaki yüzde 10.08’lik artışı frenleyememiş. Çok kuraklık, çok sel ve yağışlar, orman yangınları nedeniyle yaşanan kayıplardan kelam ediliyor fakat ben ikna olmuyorum. Besin enflasyonunun kökten nedenleri masaya yatırılıp radikal ve sürdürülebilir tahliller ortaya konulmalıdır. Üzülerek söyleyeyim enflasyonu aşağılara çekecek uğraşıyı verecek, bir inanmışlık göremiyorum; herkes güya Sepetteki başka kategoriler maalesef taze zerzevat ve meyve fiyatlarında Ağustos ayındaki yüzde 10.08’lik artışı frenleyememiş. Çok kuraklık, çok sel ve yağışlar, orman yangınları nedeniyle yaşanan kayıplardan kelam ediliyor ancak ben ikna olmuyorum. Besin enflasyonunun kökten nedenleri masaya yatırılıp radikal ve sürdürülebilir tahliller ortaya konulmalıdır. Üzülerek söyleyeyim enflasyonu aşağılara çekecek uğraşıyı verecek, bir inanmışlık göremiyorum; herkes güya enflasyondan mutlu, kabullenmiş, vatandaş hayat pahalılığından şikayetçi. Türkiye’de enflasyonu azdıran ana kalemin besindeki fiyat artışları olduğu düşünülüyor. Bu kıymetlendirme hakikat mudur? Türkiye’de enflasyonu azdıran ana kalemin besindeki fiyat artışları kaynaklı olduğunu söylemek haksızlık olur. Tüketici enflasyonu üzerinde besin fiyat artışları elbette tesirlidir çünkü enflasyon sepetindeki harcama kümeleri itibariyle yüzde 25.94 ile en yüksek hisseye sahip. Birinci sırada besin ve alkolsüz içecekler, ikinci sırada yüzde 15.49 ile ulaştırma ve üçüncü sırada yüzde 15.36 ile konut sıralanıyor. Besin suçlanarak güya bir sorumluluktan kaçınma havası var gibi… Halkın temelde kederi hayat pahalılığı, yani karının enflasyonun altında kalması.

Tarım ve besin ülkelerin bekası için stratejik kıymete sahiptir

● Bütün yetki sizde olsa besin enflasyonunu engelleyecek, Türkiye’nin olabildiğince ucuz, sağlıklı ve kaliteli beslenmesi için atacağınız birinci adımlar, alacağınız birinci kararlar ne olur?

“Yaşanan hayat pahalılığının en öncü sorumlusu besin enfl asyonudur” yargısı tutarsız olup yanlışsız da değildir. Besin enfl asyonunun manşet enfl asyon üzerindeki tesirini minimize etmek ve bunun sürekliliğini sağlamak için ismi geçen sıkıntıların tahlile kavuşturulması bile kâfi olmayabilir. Tüketicilere emniyetli besin temini için tüm sürecin birlikte kıymetlendirilmesi, yönetilmesi ve denetlenmesi gerekir. İlaç kalıntısı içeren bir bitkiden sağlıklı bir besin eseri elde edilemeyeceği üzere, düzgün bir yem de elde edilemez. Sıhhatsiz ve içerik açısından zayıf bir yemle beslenen hayvanlardan da sağlıklı bir hayvansal besin elde edilemez.

Endüstriyel tarımın getirdiği bolluk, besin için koruma ve nakil koşullarının yetersizliği, çok kentleşme, global iklim değişikliği, gereğince önlem alınamayan rekabet bozucu ögeler ve adil dağıtımla yaygınlaştırılamadığı için açlığı önleyemedi (bugün dünyada 800 milyon açlıkla uğraş eden insan var). Endüstriyel tarımın tabiata ve insanlığa sıhhat açısından çok kıymetli olumsuz bir bedeli de oldu, olmaya devam ediyor. Mevcut sistem sürdürülebilir değil. Tarım ve besin üretimi, direkt halk sıhhati ile ilgili olması nedeniyle ülkelerin bekası için stratejik ehemmiyete sahip bir kesimdir. Gelişmekte olan ülkelerin bir birçok bu gerçeği ıskalamakta, endüstriyi seçerken tarımı ihmal etmekte. Bugün dünyadaki besin üretiminin yüzde 80’ininin endüstrileşmiş 8 ülke tarafından gerçekleştiriliyor olması, dikkat alımlı bir olgu… Güçlü devlet, besinde bağımlı olmamak demektir. 21’nci yüzyıl başlangıcı yeni bir tarım ihtilalinin işaretlerini veriyor. Tarımda çalışan nüfus azalıyor, biyoteknoloji, nanoteknoloji ve bilişim teknolojileri tarımda ağır ve aktif kullanıma sunuluyor. Sanayi 4.0 terimi tarım için de kullanılıyor. Teknoloji ağır lakin tabiatla barışık, yeşil güç kullanan yeşil iktisada yöneliş hızlanıyor. Ülkemiz sanayi ihtilali dahil, köktencil değişimlerde daima katarın son vagonuna yetişebiliyor. Mevcut güçlü entelektüel sermaye varlığımızla sahip olduğumuz bu varlıklı coğrafyanın hakkını verecek sistemi kurmalıyız. Yeni sistemin dört temel amacını şöyle sıralayabilirim:

Sürdürülebilirlik: Doğal kaynakları muhafazalı, olumsuz çevresel tesirleri minimize etmeli, şoklara dayanıklılığı güçlü olmalı.

Verimlilik: Tabiat dostu teknolojilerle yüksek randıman, kâfi üretim, atık ve artıkların en aza indirgenmesi.

Besleyici ve Sağlıklı Esere Erişim: Besleyici pahası yüksek, kaliteli eser öncelik ve çeşitliliği, sağlamlılık, yerelden tedarik (150 km çapında bir bölge) kolaylığı

Kapsayıcılık: Ekonomik ve toplumsal müdafaada kapsayıcılık, dezavantajlı kümeleri dikkate alan, kimseyi geride bırakmayan. Kamunun önderliğinde, yalnızca bu bahiste görevlendirilmiş ehil bir Bakan Yardımcısı atanmasıyla bu başlangıç sağlanabilir, katarın ön vagonunun birinci yolcularından olabiliriz, olmalıyız.

Bunları da beğenebilirsiniz