İktidardan çözüm değil temenni geldi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, dünkü kabine toplantısının akabinde yaptığı açıklamada, “Dengesiz fiyat artışları bilhassa de dar ve sabit gelirli vatandaşlarımızın refah düzeylerinin süreksiz olarak bir kesim gerilemesine sebebiyet verebilir” diyerek iktisatta kısa vadede bir düzelme olmayacağı sinyalini verdi. Erdoğan, kamuoyundaki beklentinin tersine emeklilerin bayram ikramiyelerine de değinmedi.

“Ülkemizin global piyasalardan tedarik ettiği eserlerin fiyatlarının döviz cinsinden katlanarak artmasını bizim tek başımıza önleyebilmemiz mümkün değildir” diyen Erdoğan, iktisattaki meselelerin nedenini evvel dışarıdaki gelişmelere, sonra da içerideki “fırsatçılara” bağladı. Erdoğan, fiyatları yükselten “aç gözlü bir kesim” diyerek marketleri ve perakendecileri maksat aldı.

Ukrayna krizi ve pandemiye bağladı

Salgın periyodunda bozulan üretim ve tedarik sisteminin hâlâ düzeltilemediğini ve Ukrayna savaşıyla birlikte yeni tehditlerle karşı karşıya kalındığını belirten Erdoğan, fiyatlardaki balonun söneceğini ümit ettiklerini söyledi.

Pekala Erdoğan’ın telaffuzundaki farklılık neden kaynaklanıyor?


Özgür MüftüoğluFotoğraf: privat

DW Türkçe’ye konuşan iktisatçılar, iktidarın artık ekonomik problemleri kabul ettiğine işaret ederken iktisatta gelinen noktayla ilgili sorumluluğu kendi üzerine almaktan kaçındığı görüşünde.

Çalışma iktisadı uzmanı Özgür Müftüoğlu’na nazaran, bu telaffuzla topluma “Buna mecbursunuz, katlanacaksınız, yapacak bir şey yok” bildirisi veriliyor. Muhalefet partilerinin tahlil üretmediği bir ortamda iktidarın din ve milliyetçiliği kullanarak kimi telkinlerde bulunduğunu düşünen Müftüoğlu, “Bunlar hiç işe yaramaz şeyler de değil. Muhalefet tahminen bunun rahatlığı içerisinde ancak toplum ses çıkaracak bir kanal bulamadığı vakit buna razı olabilir. Ve toplumda buna nazaran bir geriye hakikat gidiş olabilir. Daha otoriter bir rejimi kabullenme de bunu beraberinde getirir. Bu tarihî süreçte de yaşanmıştır” diyor.

İktisatçı Prof. Oğuz Oyan da telaffuz değişikliğinin bir “kanıksatma operasyonu” olduğu görüşünde. Oyan, “Buradaki telaffuzda bir değişiklik daha var, her şey düzelecek demiyor. Düzeleceğini ümit ederim, dedi Cumhurbaşkanı. Yani bu çok daha geri bir pozisyon” diye konuşuyor.

“Otoriter rejimlerin başvurduğu argüman”

İktidarın problemleri inkâr etme çizgisini daha fazla sürdüremez noktaya geldiğini söyleyen Oyan, hasebiyle burada bir kabullenme olduğunu, lakin iktidarın sorumluluğu kendi üzerinden atıp dış etkenlere bağladığını vurguluyor. “Şu söyleniyordu aslında: ‘Türkiye’ye karşı komplo var.’ Artık de Ukrayna savaşı münasebetiyle artan emtia fiyatları ve pandemi buna eklendi” diyen Oyan, şöyle konuşuyor: “Bu, aslında otoriter rejimlerin, bilhassa de özgür medyanın olmadığı ülkelerde başvurduğu esas argümandır. Yani her şey güllük gülistanlık giderken ah işte bu dış etkenler yok mu onlar yüzünden her şey berbata gitti iletisi verilir.”

Son resmi datalara nazaran Türkiye’de tüketici enflasyonu yüzde 61’i geçerken besin enflasyonu yüzde 70’i aştı.

Enflasyonun esas nedeninin iktidarın yanlış siyasetleri olduğuna işaret eden Prof. Oyan, Türkiye’nin besin bağımsızlığında yirmi yıl öncesine kıyasla çok daha makus, çok daha bağımlı bir noktaya geldiğini söylüyor.

“Türk lirasının kıymeti korunamadı”

Türkiye’nin faizi bir araç olarak kullanarak kendi parasının kıymetini koruyabileceğini fakat iktidarın “düşük faiz saplantısı” nedeniyle ithal ettiği eserlerden ikili tesir aldığını belirten Oyan, “Dünyada petrol fiyatı, besin fiyatı artıyor fakat sizin paranızın bedeli düştüğü için bu durum iç fiyatlara daha da fazla yansımış oluyor. Siz faiz aracını kullanmayıp Hazine’ye inanılmaz yükler bindiriyorsunuz. Bu, hem iktisada hem hane halkları ve şirketlerin üstüne çok büyük yükler getiriyor. Türkiye’de toplumun değerli bir bölümü fakirleşti. Bunlar daima iktidarın imal ettiği sorunlar” sözlerini kullanıyor.

Özgür Müftüoğlu’na nazaran de Türkiye’deki ekonomik dertler yanlış siyaset tercihlerinden kaynaklanıyor.


Fotoğraf: Sha Dati/Xinhua/imago images

“Siyasi sorumlulukları var”

Müftüoğlu da Erdoğan’ın iktisattaki makûs gidişattan yirmi yıllık iktidarını sorumlu tutmadığını ve problemleri pandemi ve Ukrayna krizi üzere konjonktürel nedenlere bağladığını söz ediyor. Pandemi sürecinin yürütülmesinde iktidarın siyasi sorumlulukları olduğunu vurgulayan Müftüoğlu, Türkiye’nin dış siyasette kırılgan olmasının, iktisat ve güçte dışa bağımlılığının altında da iktidarın politik tercihlerinin yattığını anlatıyor.

Öte yandan Müftüoğlu, Erdoğan’ın bir siyasi iktidar olarak “Şu siyasetleri uygulayacağız ve bundan şu formda sonuç alınacak” diye bir telaffuzda de bulunamadığına dikkat çekiyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, istihdam alanında ise yeni bir projenin hayata geçeceğini söyledi. Buna nazaran ek istihdam taahhüt eden firmaların işe alacakları her çalışanın üç yahut altı ay boyunca tüm fiyatları ve toplumsal takviye primlerini Çalışma Bakanlığı karşılayacak.

Türkiye’de geniş tarifli işsiz sayısı 8 milyonu buluyor. Pekala iş piyasası için yapılan düzenleme ne kadar tesirli olabilir?

Özgür Müftüoğlu, açıklanan projenin 2008 krizinden sonra uygulan etkin istihdam siyasetlerinden farklı olmadığını belirtiyor.

Bu siyasetle emekçiye muhakkak bir müddet istihdam sağlandığına işaret eden Müftüoğlu, “Devlet, fiyatından sigorta primine, öbür maliyetlerine kadar ben üstleniyorum, sen kâfi ki emekçi çalıştır, diyor. Ancak bunun personel için hiçbir garantisi de yok. Sonuçta ortaya şöyle bir durum çıkıyor; maliyeti toplum yüklenirken patron o personel üzerinden kar elde etmiş oluyor” diye konuşuyor.

Geleceğe dönük vaat: 2053 gayeleri

Cumhurbaşkanı Erdoğan, açıklamalarında, Türkiye iktisadının durumuna ait belgisiz bir tablo çizse de 2053 yılına ait yeni maksatlar paylaştı. 2053 Ulaştırma ve Lojistik Planı’nı açıklayan Erdoğan, Türkiye’yi bir lojistik merkez yapacaklarını söyledi.

İktisatçılara nazaran ise geleceğe yönelik vaatlerden evvel bugüne ait sıkıntılara tahlil bulunmalı.

Türkiye’de önemli bir fakirleşme olduğunu vurgulayan Müftüoğlu, “İnsanlar besin fiyatları çok yükseldiği için karınlarını doyurmakta zorluk çekiyorlar. Barınma krizi ortaya çıktı, kiralar çok yükseliyor. Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişle birlikte ulaşımda çok büyük krizler var. Beşerler bunu bugün yaşarlarken otuz sene sonrası için birtakım şeyler vadediliyor” diyor.

“Meseleler 30 yıl sonrasına erteleniyor”

“Önemli olan bugünkü acil sıkıntılara tahlil oluşturacak alternatifleri bulmak” diyen Müftüoğlu’na nazaran bu alternatifleri muhalefet de yaratamadığı için siyasi iktidarın sıkıntıları otuz sene sonraya erteleyebildiğine dikkat çekiyor.

Prof. Dr. Oğuz Oyan da Türkiye’nin 2011’de açıklanan 2023 maksatlarından epey uzak olduğunu hatırlatarak “Şimdi Cumhuriyet’in 100’üncü yıl dönümünden çıktık. İstanbul’un fethinin yıldönümlerine bağlamaya çalışıyorlar. 2023’te kişi başına 25 bin dolar ulusal gelir olacaktı, ihracat 500 milyon dolara çıkacaktı. Artık ihracatta bunun yarısına geriledik amaç olarak. Ulusal gelir sayısında ise 2023’te 10 bini geçersek diye dua ediyorlar. Daha evvel açıkladığı gayelerden bu kadar uzak olan bir iktidar 2053 amaçlarını söyleyerek yeni bir masal anlatıyor” diye konuşuyor.

Bunları da beğenebilirsiniz