Geriye dönük ‘menşe’ krizi

Yener KARADENİZ

Rahip Branson krizi sonrası Türkiye’nin ABD menşeili eser ithalatına ek mali yükümlülük getirmesi ve ABD çıkışlı olup ABD menşeili olmayan eserlerden ise menşe ispatı istemesi, ithalatçıları sıkıntı durumda bıraktı. 2019’da çıkan karar öncesi yapılan ithalatların da bu kapsama alınması ve dokümanların geriye dönük istenmesine rağmen dokümanların üretici ülkeler tarafından düzenlenememesi sonucu gerekli koşulları yerine getiremeyen onlarca şirket, milyonlarca TL’yi bulan ceza ile karşı karşıya kaldı. Son olarak 30 Haziran’a kadar uzatılan evrak ibrazını yapamayan başta otomotiv ve dokumacılık olmak üzere kağıt, ambalaj, besin eserleri ve tütün bölümü üzere pek çok dalda yer alan firmalar, karşı dava için harekete geçerken kimi şirket ise vergi barışının devam etmesi nedeni ile vakit kaybetmemek için dava ile vergi barışı ortasında çekimser kaldı. Davaların çok büyük oranda ithalatçı lehine sonuçlandığını lisana getiren dal temsilcileri, uygulamanın devlet için vakit ve maddi kayıp şirketler için ise vakit kaybına yol açtığını belirterek Ticaret Bakanlığı’nın uygulamayı tekrar gözden geçirmesi talebinde bulundu.

“Mevzuata uygun değil”

Bünyesinde 120 üyesi bulunan Dış Ticarete İstikamet Verenler Derneği’nin (DIŞYÖNDER) Lideri Hakan Çınar, pek çok üye ve ithalat yapan firmanın cezalar karşısında ne yapacağını şaşırmış durumda olduğunu söyledi. ABD Menşeli Kimi Eserlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar kapsamında tahsili gereken Ek Mali Yükümlülük ve bu yükümlülük kaynaklı KDV’nin, kanunun geriye yanlışsız işletilmesi halinde tahsil edilmeye çalışılmasının mevzuata uygun bir durum olmadığını vurgulayan Çınar, yalnızca bir tek otomotiv yan sanayi üreticisi firmaya gelen ceza ölçüsünün 3 milyon TL’nin üzerinde gerçekleştiğini söyledi. Çınar, pek çok firmanın şu anda nasıl bir yol izlemesi gerektiği konusunda kahır yaşadığını aktardı.

“İlk kararda bu türlü bir kural aranmıyor”

Kelam konusu uygulama 2019 yılından beri mevcut fakat uygulama artık geriye dönük olarak da isteniyor. Uygulamanın başladığı 2019’da kimi şirketlere 20 milyon TL’yi bulan cezalar kesilmişti. Artık ise ceza sayısı çok daha fazla artmış durumda. Çınar’ın verdiği bilgilere nazaran 2018/11973 sayılı ABD Menşeli Birtakım Eserlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar’da ABD menşeli olmayan eşyalar için Ek Mali Yükümlülük muafiyeti için ithalat esnasında Menşe Şahadetnamesi ibrazına ait rastgele bir karar bulunmuyor. Ayrıyeten Menşe Şahadetnamesi ibrazına ait yayımlanmış uygulama bildiriminde de kelam konusu koşul yok. Çınar, “Bununla birlikte Gümrük Yönetmeliği’ne sonradan eklenen Süreksiz 16/3’üncü unsuruna ‘Bu fıkrayı değiştiren yönetmeliğin yayımı tarihinden evvel beyannamesi tescil edilmiş olan ve beyanname ekinde eşyanın menşeini tevsik eden uygun bir menşe şahadetnamesi yahut tedarikçi beyanı bulunmadığı halde menşe temelli ticaret siyaseti tedbiri, ek gümrük vergisi yahut ek mali yükümlülük üzere başka mali yükümlülüklerin ödenmediği, eksik ödendiği yahut beyan edilmediği tespit edilen eşyanın menşeini tevsik eden uygun bir menşe şahadetnamesinin yahut tedarikçi beyanının 30/6/2021 tarihine kadar gümrük yönetimine ibrazı mümkündür’’ kararı getirilmiş. Bu durum ithalatçı firmanın yasal olarak ithalat esnasında Menşe Şahadetnamesi ibraz etmesi gerekmemesine karşın, ibraz edilmeyen beyannameler için sonradan Menşe Şahadetnamesi ibraz edilebilme imkanı getirilmiştir” dedi.

İhracatçı ülkeler geriye dönük doküman düzenlemiyor

Yeniden de ithalatçı firmalar yasal olarak ithalat esnasında ibraz yükümlülüğü olmamasına karşın ihtilaf yaşamamak ismine yurt dışı ihracatçılardan sonradan Menşe Şahadetnamesi talep etmiş. Fakat yurt dışı ihracatçı ülkelerin kendi yasal mevzuatlarındaki ihracat tarihinden itibaren 6 aydan daha uzun müddet tarihli eşyalar için Menşe Şahadetnamesi sonradan düzenlenmeyeceğine dair kararlar olması sebebiyle ithalatçı firmalar sonradan Menşe Şahadetnamesi talebine olumsuz dönüş yapılmış. Çınar, ihracatçı ülkelerin ihracat tarihinden itibaren 6 aydan sonra Menşe Şahadetnamesi yapılıp yapılmayacağına dair Türkiye’nin o ülkelerdeki Ticaret Ataşeliklerine yazılı olarak sorduğunu ve bunun da münasebetleri ile teyit edildiğini belirtti. İthalat yapan binlerce şirket Ticaret Bakanlığı’nın bu sıkıntı devirde firmaların ticari hayatlarının sekteye uğratılmamak ismine mevzuyu tekrar değerlendirmelerini beklerken öte yandan bu tarafta açılan pek çok davanın da kendileri lehine sonuçlanacağını ve devletin gereksiz yere vakit ve maddi kayba uğrayacağını lisana getiriyor. Bu kapsamda karşı davalar da hızlandı.

Mahkemelerde yüzlerce dava evrakı olacak

Yabancı sermayeli bir otomotiv firmasının dış ticaret müdürü, şirketlerine ABD menşeli eser getirmedikleri halde milyonlarca TL ceza ile karşılaştıklarını anlattı. Yetkili şöyle konuştu: “Gümrük yönetimi 2018-2019 yılında yaptığımız ithalatların ABD menşeli olmadığını ispatlamamızı istedi. Bizler firmalar olarak geriye dönük tedarikçilerimizden menşe şahadetnamelerini talep ettik. Ancak gördük ki tedarikçilerimizin bulunduğu ülkelerin ticaret odaları 6 aydan eski menşe şahadetnamelerini ülke kurallarına nazaran onaylayamayacağını bildirdi. İlgili ülkelerde bulunan ticari ataşeliklerimizle kontağa geçerek bu uygulamanın doğruluğunu teyit ettik. Bakanlığımıza durumu ilettik. Ama bakanlık ilgili ülkelerin vermediği menşe şahadetnameleri için firmalara ek tahakkuku ve cezaları yolladı. Kanunen hiç bir desteği olmadığı halde. Salgından ötürü firmaların çok zorlandığı bir devirde ek vergi ve cezalarla karşı karşıya bırakılması firmaları çok güç duruma düşürdü. Firmalar olarak itirazlarımızı yapıyoruz. Umarım bakanlık durumu tekrar kıymetlendirerek bu uygulamadan vaz geçer. Aksi takdirde mahkemelerde yüzlerce dava evrakı olacak.”

Bunları da beğenebilirsiniz