Fikri olup parası olmayana da kredi

Maruf BUZCUGİL – Hüseyin GÖKÇE

İş fikirlerinin ticarileştirilmesinin önündeki en büyük mahzurlardan birisi olarak gösterilen finansman konusunun tahliline yönelik Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) ile Kredi Garanti Fonu (KGF) yeni bir düzenek üzerine çalışıyor. TÜRKPATENT Lideri Prof. Dr. Habip Asan, bankaların, sınai mülkiyet değerleme raporlarını teminat olarak kabul ederek parası olmayan lakin fikri eserini kullanmak isteyenlere kredi verilmesini sağlayacaklarını söyledi.

Ankara Sohbetleri’ne konuk olan Habip Asan, Ankara Temsilcimiz Maruf Buzcugil ve Ankara Haber Müdürümüz Hüseyin Gökçe’nin sorularını yanıtladı.

Türkiye, patent ve marka mevzularında dünyada hangi noktada yer alıyor?

Türkiye’de bilhassa son 10-15 yılda fikri mülkiyet alanında çok değerli değişimler yaşandı. Bu noktada bütün dünyada genel olarak patent, marka ve tasarım müracaatlarına bakılıyor. Türkiye son 10 yılda bu alanda genel sıralamada birinci 10’a giren bir ülke pozisyonundadır. Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) tarafından 7 Aralık 2020’de yayınlanan Dünya Fikri Mülkiyet Göstergeleri Raporu’na nazaran Türkiye, ulusal müracaatlarda; tasarım müracaatlarında 6’ncı, marka müracaatlarında 8’inci, patent müracaatlarında 14’üncü ve genel sıralamada ise 10’uncu sırada yer alıyor. Genel sıralamada İngiltere, Brezilya, Endonezya üzere ülkeleri geride bıraktık. Türkiye sınai mülkiyet alanında ülke genelinde kıymetli farkındalık yarattı. Bundan sonra bu işten nasıl para kazanılacağına, oluşturulan fikri eserlerin nasıl katma kıymete dönüştürüleceğine, nasıl zenginleşme aracı olarak kullanılabileceğine odaklanılması gerekiyor.

PANDEMİDE UZMANLARIN PERFORMANSI YÜZDE 40 ARTTI

Pandemi sürecinde nasıl çalıştınız?

Yaklaşık 1,5 yıldır süregelen salgın devrini hayli başarılı geçirdik. Kamuda dijitalleşmeye çok evvelce başlamış bir kurum olarak bunun avantajını kullandık. Şu anda bütün hizmetleri dijital verebiliyoruz. Bu altyapıyı daha evvel kurduğumuz için salgın ile çabucak uzaktan çalışmaya geçince, bu durumdan etkilenmediğimiz üzere verimliliğimiz daha da arttı. Sokağa çıkma kısıtlaması devrinde uzmanlarımızın performansı fizikî çalışmaya nazaran yüzde 40 arttı. Tüm dünyayı tesiri altına alan COVID-19 salgını sebebiyle birçok ülkede sınai mülkiyet müracaatlarında düşüşler yaşanmasına karşın, 2020 yılında Türkiye epey başarılı bir performans ortaya koydu.

Müracaatları sayısal olarak kıymetlendirebilir misiniz?

2019-2020 periyodunda: Yerli patent müracaatları yüzde 1 artarak, 8.200’e, yararlı model müracaatları yüzde 23 artarak 3.580’e, yerli marka müracaatları ise yüzde 31 artarak 155 bine ulaştı. Toplam marka başvurusu birinci kere 170 bini aştı. Marka müracaatlarında son 10 yıldır Avrupa’da birinci sıradayız. 2020 Aralık ayı datalarına nazaran ise marka müracaatlarında dünyada 8’inci sıradayız. Birebir biçimde tasarım müracaatlarımız yüzde 7 arttı ve 41 bin 916 sayısına ulaştık.

SALGINDA SINAİ MÜLKİYET MÜRACAATLARI ARTTI

Öte yandan, 2021Ocak-Ağustos periyodunda geçen yıla nazaran; Yerli patent müracaatları yüzde 7 artarak 4.452’ye ulaştı, yararlı modelde yüzde 27, markada yüzde 23, dizaynda yüzde 25 artış oldu. Yani salgının ikinci yılında da sınai mülkiyet müracaatlarımız artmaya devam ediyor. Türk beşerinin Türkiye’de yaptığı başvurulardı şu ana kadar paylaştığım bilgiler.

Bu bilgilerin alt kırılımlarına, ticarete, iktisada katkılarına da ayrıyeten bakmak lazım. Ekseriyetle müracaat istatistikleri katma paha yaratmaktan evvelki kademeyi gösterir. Salgının ticarete, iktisada yansımasıyla birlikte, Ar- Ge harcamalarına, inovasyona olumsuz tesirleri olsa da dijitalleşmeyi artırdığını, sıhhat bölümünde patent müracaatlarının artmasına sebep olduğunu söyleyebiliriz.

Türkiye’de yabancı firmaların bu alandaki durumu nedir sanki?

Geçen yıl Türkiye orijinli 1.705 memleketler arası patent başvurusu, 1.682 memleketler arası marka, 524 memleketler arası tasarım başvurusu yapıldı. Bu sayılarla Türkiye milletlerarası patent müracaatlarında 16’ncı, memleketler arası marka müracaatlarında ve memleketler arası tasarım müracaatlarında 10’uncu sırada yer almayı başardı. 2020 yılı birinci 8 ayında yabancıların Avrupa Patent Ofisi’nde aldıkları patentlerin Türkiye’de de korunması hedefiyle yaptıkları müracaatlarda yüzde 6 azalma var.

TÜRKİYE İNOVASYON ENDEKSİ’NDE 10 SIRA BİRDEN YÜKSELDİ

Bunu neye bağlıyorsunuz?

Yerli müracaat sayısı artarken yabancı müracaatların azalması, teknoloji ithalatımızın azaldığı formunda de yorumlanabilir. Başvurulardaki azalmanın şirketlerin, maliyetli olduğu için, muhafaza istedikleri ülke sayısını azaltmak istemiş olmaları üzere öbür sebepleri de olabilir. Yerli yararlı model müracaat sayısı yüzde 27, yabancı yararlı model de yüzde 27 arttı. Yerli marka müracaatları yüzde 23 artarken, yabancı marka müracaatlarında çok az düşüş var. Yerli tasarım müracaatları yüzde 25, yerli ve yabancı toplam tasarım müracaatları yüzde 24 arttı.

Geçtiğimiz ayın 20’sinde global inovasyon endeksi açıklandı. Türkiye bu sıralamada 10 sıra atlayarak 51’incilikten 41’inciliğe yükseldi. Bunda TİM’in de çok katkısı oldu. Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) tarafından 14 yıldır yayınlanan Global İnovasyon Endeksi, ülkelerin inovasyon performansını “Kurumlar”, “İnsan Sermayesi ve Araştırma”, “Altyapı”, “Pazarın Çok Yönlülüğü”, “Firmaların Çok Yönlülüğü”, “Bilgi ve Teknoloji Çıktıları” ile “Yaratıcı Çıktılar” olmak üzere 7 ana bileşen altındaki 80 farklı göstergeyle kıyaslıyor.

TÜRKİYE PATENT MÜRACAATINDA İNGİLTERE’Yİ DE GERİDE BIRAKTI

Endeksin alt bileşenlerinin bir kısmı sınai mülkiyetle ilgili. En az iki farklı ofiste bulunan patent sayısı, yani farklı ülkelerde korunan patent sayısı istikametinden yapılan değerlendirmede Türkiye 200 ülke ortasında, 50’nci sıradan 33. sıraya yükseldi. Fikri mülkiyet için yapılan ödemelerin, toplam ticarete oranında da 76’ncı sıradan 56’ncı sıraya yükseldik. Türkiye kaynaklı marka müracaatları göstergesinde, 17’nci sıradan 6. sıraya, tasarım müracaatlarında ise 6’ncı sıradan 5’inci sıraya yükseldik. Patent, marka ve tasarım müracaatlarının artışında Türkiye; Hindistan, Rusya, Brezilya, Endonezya, Arjantin ve İngiltere’nin önünde (BRICS) yer aldı. Bunda sınai mülkiyet hakları konusunda farkındalığın artmasına bağlı olarak müracaat sayılarındaki artışın tesiri vardır. Birinci kurum lideri olduğum devirde, yabancı şirketler büyükelçilikleri vasıtasıyla Türk şirketlerin marka müracaatlarının kendi markalarına benzediğini söyleyerek şikayette bulunuyorlardı. Son vakitlerde bu çeşit şikayetler epey azaldı. Artık yerli şirketlerden bu cins şikayetler daha çok geliyor. Şirketlerimiz sınai mülkiyet portföyü oluşturarak rakiplerinin önüne geçebileceklerini gördü. KOBİ’lerimiz patent ve markayı rekabet ögesi olarak görmeye başladılar.

“DOĞRU FİKRİ MÜLKİYET STRATEJİSİ”

Türkiye’de son devirde oluşturulan ekosistem, girişimcilik sermayesi vs üzere unsurlardaki olumlu gelişmeler, başarılı unicornların çıkmasına sebep oldu. Start-up seviyesinde şirketlerimiz, yanlışsız fikri mülkiyet stratejisiyle, aile şirketlerinin 50 yılda aldığı arayı 1 yılda alabilir hale geldi.

2000 yılından bu yana patent ve yararlı model müracaatlarının sektörel dağılımına baktığımızda, birinci sırada yüzde 29 oranla “makine-imalat” bölümü yer alıyor. Birinci sefer 2020’de, elektrik, elektronik optik bölümü yüzde 31 ile makine kesimini yakaladı. Evvelden bu oran yüzde 20’nin altındaydı. Üçüncü sırada ise petrokimya bölümü geliyor.

COĞRAFİK İŞARET PARA KAZANDIRIR

Son yıllarda Türkiye coğrafik işaretler konusunda da değerli çalışmalar yapıldığını gözlemliyoruz… Mevcut durumda AB tescili alan 7 tane eserimiz var. 22 eserimizin de Avrupa Komisyonu’nda tescil süreçleri devam ediyor. Yakın vakitte müracaat yapılması planlanan eser sayısı da 20 civarında. Bana nazaran, mevcut durumda 882 tescilli coğrafik işaretimizin bulunması, çok kıymetli bir muvaffakiyet ve kazanım. Tescil sayılarını artırmaya devam edeceğiz. Daha da değerlisi, tescilli coğrafik işaretlerden Türkiye için en değerlilerini belirleyip, bunlarla ilgili farklı projeler geliştirmeliyiz. Ülkemize nasıl daha fazla katma paha kazandırırız, bunun yollarını düşünmemiz gerekiyor. AB coğrafik işaretli eserlerden yıllık 55- 60 milyar Euro katma bedel yaratıyor.Türkiye’de bu potansiyel var. Malatya kayısısından, Giresun tombul fındığından daha fazla para kazanmalıyız. Coğrafik işaretlerden daha fazla para kazanmak için inovasyon gerekiyor.

Örneğin coğrafik işaret başvurusu yapılacak 1.000 eser varsa, bunlardan 50 adedini önceliklendirip, dünya pazarında fiyatını da belirlemek gerekiyor. Durum bu noktada tescil pozisyonundan çıkıp, ülkenin sıkıntısı haline geliyor.

“ARTIK VERİMLİLİK ARTIŞIYLA ZENGİNLEŞİLMEZ”

2019 yılında birinci sefer dünya iktisadı 90 trilyon dolar oldu. Burada patent, marka ve tasarım üzere fikri mülkiyet varlıklarının hissesi birinci kez yüzde 55’i geçti. Bunun içinde az gelişmiş ülkeler de var. S&P 500 şirketlerinin toplam varlıklarında fikri mülkiyet varlıklarının oranı yüzde 85-90 civarındadır. Ülkemiz verimlilik iktisadıyla belli bir noktaya geldi. Bir işletmenin verimliliğini artırarak, daha fazla zenginleştiremezsiniz. Lakin fikri mülkiyet varlıklarını kaldıraç olarak, ekonomik rekabet avantajı olarak kullandığınız vakit yüzde 25 artırabilirsiniz.

MEMLEKETLER ARASI BULUŞ FUARI’NI GÜÇLENDİRECEĞİZ

Memleketler arası İstanbul Buluş Fuarı’nın bu yıl 6’ncısını düzenledik. Şimdi yeni olmamıza karşın, dünyanın önde gelen fuarları ortasına girmeyi başardık. Son üçü fuarımızı TEKNOFEST bünyesinde düzenledik. Bu sene 20 yabancı ülke iştirak sağladı. Toplam 254 buluş sergilendi. Bunların yaklaşık üçte birini TÜRKPATENT destekledi. Çeşitli kategorilerde mükafatlar verildi. Fuarın en büyük mükafatı olan Grand- Prix mükafatını Sayın Cumhurbaşkanımız takdim etti. Büyük mükafatı “X-Ray ve Radyasyon Engelleyici Kompozit Malzeme” buluşuyla kimya sanayii alanından bir girişimcimiz aldı.

“PATENT TEMİNAT OLARAK KABUL EDİLECEK”

Kredi Garanti Fonu ile patent ve markaların bankalar tarafından teminat olarak kabul edilip KOBİ’lere kredi sağlamasına ait bir proje üzerinde çalışıyoruz. Bankaların, sınai mülkiyet değerleme raporlarını teminat olarak kabul ederek parası olmayan lakin fikri eserini kullanmak isteyenlere kredi verilmesini sağlayacağız. Bankalar BASEL kriterlerine nazaran bunu yapmak zorunda olmadığı için KGF bankaya garantör olacak. Emelimiz bu alanda kredi hacmini genişletmek. Fikri mülkiyet kurumları artık bu alanlara da girmeye başladı.

DİKKAT, MÜHLETİ DOLAN PATENTLERİ HERKES KULLANABİLİR!

Müddeti dolan yabancı patentlerle ilgili ne yapıyoruz?

Müddeti dolan yabancı patentleri Patentpazari.com isimli sitede ilan ediyoruz. Müdafaa müddeti dolmuş yahut muhafaza talep etmeyenlerin listesi burada yer alıyor. Teknoloji sınıfına nazaran bu patentlere ulaşıp, ücretsiz kullanabiliyorsunuz. TÜRKPATENT olarak KOBİ’lerimizi yönlendiriyoruz. KOSGEB ile de yol göstericilik manasında ortak projelerimiz var. Mühleti dolmuş patentleri herkesin kullanabileceğini, tıpkı vakitte bunları daha da geliştirerek yeni patent müracaatları da yapabileceklerini anlatıyoruz. Bizim sınai mülkiyet mevzuatımız çok yeni olduğu için memleketler arası normlara, AB fikri mülkiyet yönergelerine, kriterlerine büsbütün uyumludur. Bu nedenle, mevzuatımız memleketler arası yatırımcılar açısından hiçbir sorun çıkarmadığı için Avrupa Birliği İlerleme Raporlarında da bize yönelik rastgele bir tenkit yer almıyor.

“PATENTLERİN TİCARİLEŞME ORANI YÜZDE 1-2”

Patent müracaatları bu kadar yüksek, lakin bunlar ticari esere dönüşebiliyor mu?

Ülkemizde şu anda patentlerin ticarileşme oranı yüzde 1-2, müracaatların dokümana dönüşme oranı yüzde 25’i, bunların ticarileşme oranı da yüzde 2 civarlarındadır. Fikri mülkiyet kurumları da dünya üzere değişiyor. Artık fikri mülkiyet kurumları dijitalleşmeye daha fazla kıymet veriyorlar. Bilindiği üzere günümüzde yapay zeka her alanda kullanılıyor ve tasarım da yapabiliyor. Yapay zeka patent başvurusu yapabilir mi? İş metodlarının da patenti olur mu? Bu hususlar milletlerarası alanda tartışılıyor, araştırmalar yapılıyor.

“ÖZEL DALA PARA KAZANMAYI ÖĞRETİYORUZ”

2018 yılında, Bakanlar Şurası Kararı ile Türk Sınai Mülkiyet Değerleme Mühendislik Hizmetleri A.Ş (TÜRKSMD) kuruldu. Her geçen gün şirketin kapasitesini artırıyoruz. TTK’ya nazaran kurulmuş bir şirket olarak özel kesime bu işten para kazanmayı öğretmeye çalışıyoruz. Örneğin bir marka, patent var, bunun piyasa değerlemesini yapıyoruz. Bir eser üretmek istiyorsunuz, bunu üretirseniz başınıza bir şey gelir mi? Davalara yönelik olarak ‘Faaliyet Serbestisi Analizi’ yapıyoruz, hükümsüzlük tahlili yapıyoruz.

Ekosistem gelişince bu alandan tahminen de çıkacağız. Özel bölüm bu bahiste zayıf olduğu için öncelikli olarak ekosistemi geliştirmek istiyoruz.

Bunları da beğenebilirsiniz