Diplomasi tamam, peki ya insan hakları?

Erdoğan iktidarı, Avrupa Birliği (AB) ve ABD’den son yıllarda görmediği prestiji, Rusya’nın Ukrayna işgali sırasında üstlendiği rol sayesinde görmeye başladı. Antalya’da, Ukrayna ve Rusya dışişleri bakanlarının Türkiye’nin mesken sahipliğindeki buluşması, işgal ve hücumun başladığı 24 Şubat 2022’den bu yana yüz yüze gerçekleştirilen en üst seviye görüşmeydi. İnsani yardım koridorları ve ateşkes konusunda sonuç alınamasa da, görüşmenin yapıldığı gün Rusya Ukrayna’yı bombalamaya devam etse de, tarafları bu seviyede bir ortaya getirmek, diplomatik bir muvaffakiyet olarak kayda geçti. Bu üçlü müzakerenin akabinde ABD Lideri Joe Biden, Erdoğan ile telefonda görüştü ve Türkiye’nin diplomatik tahlil uğraşlarını övdü. Almanya Lideri Olaf Scholz da pazartesi günü Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmek üzere Türkiye’ye gelecek. Almanya Başbakanı’nın vazifeye geldikten sonra Türkiye’ye yapacağı bu birinci ziyaret, Ankara’nın diplomatik tahlil uğraşlarını desteklemenin bir tabiri de olacak.

Putin’in açık tutmak istediği kanal

Rusya’dan 2,5 milyar dolara S-400 hava savunma sistemleri alan, hatta bu sistemlerin ikinci partisi için de görüşmeleri sürdüren, Ukrayna’ya ise Bayraktar Drone’ları satan Türkiye, iki tarafla da konuşabilmeyi nasıl başarıyor? Rusya’nın Ukrayna’ya saldırmasını açıkça işgal olarak isimlendiriyor ancak Rusya’ya yönelik yaptırımlara katılmıyor. Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın bu durumu CNN söyleşisinde, “Şu anda Rusya’ya yaptırımlar uygulamayı düşünmüyoruz. Zira itimat kanalını açık tutmak istiyoruz. Ruslarla irtibat sınırlarını açık tutmak istiyoruz. Ve doğal ki ekonomimizin etkilenmesini istemiyoruz” diyerek açıkladı. Putin için de Türkiye, hem Batı ile ortasında açık kalması gereken bir kanal, hem de değerli yatırımların adresi. Milletlerarası yaptırımlardan kaçan Rus oligarklar Türkiye’nin yolunu tuttular bile. Yatırımların başında ise, Rusya’nın Rosatom Devlet Atom Gücü Kuruluşu’nun sahibi olduğu Akkuyu Nükleer Santraligeliyor. Rusya, geçen yıl, Türkiye savunma sanayiinin en değerli projelerinden Ulusal Muharip Uçak (MMU) projesine teknoloji transferi yapmayı, Erdoğan da NATO ve ABD’nin baskısına karşın, son kuşak S-500 füzelerinin üretiminde ortak olmayı istiyordu. Suriye’de çatışan çıkarlar üzerine heyeti hassas istikrar de iki başkanı birbirine bağlıyor.

Gazeteci Banu İnanç

Putin ile Erdoğan’ın ortak tarafı

Erdoğan ile “kıymetli dostum” dediği Putin’in hemfikir oldukları bir mevzu daha var. İdare anlayışları. Erdoğan’ın Putin’i antidemokratik tutumu nedeniyle eleştirdiğini hiç duydunuz mu? Ukrayna saldırısı başladığından bu yana, Rusya’daki bağımsız medya kuruluşlarının doruğuna çökülmüş vaziyette. TV ve radyo kanalları yayınlarına son vermek zorunda kalıyor, Ukrayna’ya dair haberleri nedeniyle haber sitelerine erişim engelleniyor. Erdoğan iktidarından bu bahiste tek bir tenkit duymuyoruz. Özetle, iki iktidar yalnızca ticarette, güçte ya da savunma sanayiinde değil, idare zihniyeti ve söz özgürlüğünü kısıtlayan uygulamalar açısından da bir nevi paydaşlık içinde.

Prestijin kaynağı ne olmalı?

Erdoğan iktidarının diplomasi alanında üstlendiği rol, insan hakları ve demokrasi alanında sürdürdüğü ihlallerin önüne geçebilir mi? Batılı ortakları, stratejik çıkarlar ağır basınca, Erdoğan’ın hukuk devletini askıya alan siyasetlerini tolere eder mi? Mesela Türkiye’nin Avrupa Kurulu’ndaki geleceği, taraf olduğu kontratları uygulamasına mı, yoksa stratejik gücü ve diplomaside üstlendiği role mi bağlı? Sorunun karşılığı kuşkusuz birincisi olmalı lakin biliyoruz ki, pratikte işler farklı yürüyor. O denli olmasa, 2014’te Kırım’ı ilhak eden Rusya, bugün Avrupa Kurulu’nda oy hakkına sahip olmazdı.

O esnada…

Rusya ve Ukrayna Dışişleri Bakanları’nın buluştuğu günün ertesinde, Türk Dışişleri tebrikleri kabul ederken, bir gazeteci cumhurbaşkanına hakaret ettiği savıyla 2 yıl 4 ay mahpus cezasına çarptırıldı. Sedef Kabaş bu cezanın yatarı olmadığı için tahliye edildi fakat 49 gün mahpus yatmıştı bile. Kabaş’ın mahkûm edildiği, on binlerce kişinin soruşturma geçirdiği “cumhurbaşkanına hakaret” kabahatini düzenleyen kanunun eşitlik prensibine karşıt olduğu, daha evvel AİHM kararıyla tespit edilmişti.

Osman Kavala 4,5 yıldır mahpusta, AİHM’nin kararına karşın bırakılmıyor. Seyahat davasında Osman Kavala’yla birlikte Mücella Yapan da ağırlaştırılmış müebbet mahpus istemiyle yargılanıyor. Erdoğan, 3 Şubat’ta Ukrayna’nın toprak bütünlüğü ve egemenliğini desteklediğini belirttiği açıklamasında, Avrupa Kurulu’na çıkışmış, Osman Kavala ile ilgili, “AİHM ne demiş, Avrupa Kurulu ne demiş, bizi çok ilgilendirmiyor” diye konuşmuştu. Selahattin Demirtaş ile ilgili mutlaklaşan AİHM kararı da, dikkate alınmıyor. AİHM’nin tutuklu eski vekiller için emsal oluşturacak öbür kararlarını da umursayan yok.

Darbe teşebbüsünden bihaber olmalarına rağmen müebbet mahpusa mahkum edilen yüzlerce askeri öğrenci de umutlarını kaybediyor. Türkiye’nin Boğazlar’ı savaş gemilerine kapatmasından birkaç gün sonra, 37 askeri öğrencinin yargılandığı TRT – Digitürk davası tekrar görüldü. Sonuç: 25 Harbiyeli’ye yeniden müebbet mahpus, 10 Harbiyeli’ye de 12 yıl 6 ay mahpus cezası verildi. Diğer davalarda müebbet ceza alan 318 öğrenci de hala Yargıtay’ın vereceği kararı beklemekte.

Bunlar Türkiye’de işlerin nasıl yürüdüğünü anlatan birkaç örnek. Tüm hak ihlâllerini sıralamaya kalkışsak yazı bitmez. O yüzden direkt soruyu soralım: Ukrayna krizinde üstlenilen yapan diplomatik rolün hakkı teslim edilmeli, tamam, pekala ya insan hakları ne olacak? Bu soruya birinci karşılığı, Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un Türkiye ziyaretinin akabinde almış olacağız.

Banu İtimat

© Deutsche Welle Türkçe

Bunları da beğenebilirsiniz