Dezenformasyon tasarısı: Yalan haber suç mu, değil mi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatıyla planlanan dezenformasyon yasasını gündemine alan AKP ve MHP, kanun teklifini Haziran ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunmaya hazırlanıyor.

TBMM Adalet Komitesi üyesi AKP ve MHP’li milletvekilleri yasa taslağının görüşmeleri için Salı günü AKP Küme Başkanvekili Uzman Ünal başkanlığında bir ortaya geldi. Toplantıda bant daraltmadan, internet sitelerinin resmi ilan alabilmesinin önünü açacak olan düzenlemeye kadar pek çok değişiklik gözden geçirildi. DW Türkçe’nin edindiği bilgiye nazaran, daha evvel de gündeme gelen palavra haber konusu bu toplantıda da konuşuldu ve taslak metinde yer almasına karar verildi. Buna nazaran palavra haber yapmanın ve palavra haberi kasıtlı bir halde yaymanın, Türk Ceza Kanunu’na (TCK) eklenecek bir unsurla müstakil cürüm haline getirilmesi öngörülüyor.

Kasıt ve örgütlülük koşulu aranacak

Edinilen bilgilere nazaran, palavra haberi yapan ve yayan diye iki başka kabahat tarifi olacak. Fakat, her iki hatada da kasıt ve örgütlülük kaidesi aranacak. Paylaşımın örgütlü ve organize bir halde olması ve belli bir emele yönelik olduğunun tespit edilmesi durumunda mahpus cezasına kadar varan yaptırımlar öngörülecek. Cürüm ögesinin oluşup oluşmadığına ise ihtisas mahkemeleri karar verecek.

Akdeniz: Tanımlamasını yapmak hukuken çok güç

Fakat palavra haberin tarifinin nasıl ve hangi kriterlere nazaran yapılacağı ise kamuoyunda tartışma konusu oldu.

Söz Özgürlüğü Derneği kurucularından hukukçu Prof. Dr. Yaman Akdeniz’e nazaran bu mevzu hala Avrupa ülkelerinde de tartışılıyor. Palavra haber tanımlamasının hukuken çok güç olduğuna dikkat çeken Akdeniz, dezenformasyonla gayretin hukuk yoluyla çabasının kolay olmadığını da belirtti. Akdeniz, TCK’ya bu türlü bir kabahat tarifi eklenmesi halinde bundan sadece muhalif siyasetçilerin değil, hükümet yetkililerinin de etkilenebileceğini kaydetti. Akdeniz, konuşulmakta olan teklifin dışında Twitter, YouTube üzere platform sağlayıcıları ile ilgili de yakın vakitte yeni düzenlemelerin olabileceğine dikkat çekti.


Tabir Özgürlüğü Derneği kurucularından Prof. Dr. Yaman AkdenizFotoğraf: DW/B. Karakas

“Hükümet seçimlere hazırlanıyor” tezi

Akdeniz, “Tüm bu hazırlıklardan ve medyada yazılıp çizilenden yeni toplumsal medya yasası ile hükümetin aslında 2023 seçimlerine hazırlandığını anlıyoruz. Münasebetiyle amaç 2023 seçimleri öncesinde hükümete ziyan vereceği düşünülen bilgi ve içerik paylaşımını denetim almak” tezinde bulundu.

Taslağın kamuoyundan saklandığını da vurgulayan Akdeniz, “Tabii, pazarlama açısından daima bunu vatandaşın muhtaçlığı olan âlâ bir şeymiş üzere pazarlıyorlar. Lakin aslında burada hükümet kendi kendisini korumak için yeni sistemler geliştiriyor” diye konuştu.

Kişilik hakkına akın varsa yargının konusu olur

Bilgi Üniversitesi’nde medya idaresi üzerine ders veren NewsLabTurkey Araştırma Koordinatörü Dr. Sarphan Uzunoğlu ise “Yargı, bir haberin palavra olup olmadığına karar verecek yetkinlikte mi?” sorusunu gündeme getirdi. Dünyanın birçok ülkesinde bir haberin doğruluğunun lakin kişilik haklarına akın ya da gibisi bir durumda yargının konusu haline geldiğini kaydeden Uzunoğlu, “Mesela mahkeme, defamation dediğimiz kişilik haklarına atak vesaire varsa bu usul sorunlarda tahminen karar verebiliyor” dedi.


NewsLabTurkey Araştırma Koordinatörü Dr. Sarphan UzunoğluFotoğraf: privat

Dünyada kontrol üçüncül tertiplerle

Uzunoğlu, yeni yasa ile yargının denetleyici bir kurum sistemine dönüştürülmek istendiğini de söz etti.

Uzunoğlu, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki farklı yaklaşımlara değindi. Uzunoğlu, dünyada genel yaklaşımın üçüncül tertiplerin ya da memleketler arası federasyonların kontrol süreçlerini yürütmesi formunda olduğunu da kaydetti. Milletlerarası Doğruluk Denetimi Ağı’nın kontrol misyonu yürüttüğünü ve bu kurumdan onay alan kuruluşlar olduğunu kaydeden Uzunoğlu, “Türkiye’deki örnekleri olarak Doğruluk Payı’nı, Teyit’i verebiliriz” dedi.

AKP ve MHP etrafları, toplumsal medya platformlarının kontrol düzeneklerinin gereğince işlememesini eleştiriyor.

Uzunoğlu ise toplumsal medya platformlarının kendi içinde de etik rehberleri bulunduğunu ve şikayetlere karşı çok süratli geri dönüşler sağlandığını belirtti. Lakin Uzunoğlu, bu platformların Türkiye’de yapması gerekenleri de anlattı. Toplumsal medya platformlarının Türkiye’de gereğince süratli olamadığını lisana getiren Uzunoğlu, “Çünkü platformların kıymetli bir kısmının gereğince yerli çalışanı yok. Örneğin Twitter’ın nitekim 10 ya da 20 tane Türkçe bilen çalışana gereksinimi var aslında bakarsanız” dedi.

Toplumsal medyadaki palavra haberlerle çaba

To view this görüntü please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 görüntü

İnternet medyasına resmi ilan ve basın kartı

Edinilen bilgiye nazaran internet medyasına yönelik düzenlemeler de yer alıyor. Buna nazaran internet medyasına da resmi ilan verilecek, çalışanlar basın kartı alabilecek. Lakin, meslek örgütlerinde bu düzenleme ile ilgili kriterlerin net bir biçimde belirlenmemesi durumunda muhalif medyanın ayrımcılığa uğrayacağı kaygısı hakim.

Çağdaş Gazeteciler Derneği Lideri Can Güleryüzlü, internet medyasında çalışan meslektaşlarının özlük hakları ve basın kartına ait problemlerinin çözülmesini beklediklerini söyledi lakin bu mevzudaki telaşını de lisana getirdi. Güleryüzlü, “Mevcut uygulamalar temel alındığında bunun tahlilinin sağlıklı işleyemeyeceği derdine düşmekteyiz. Zira basın kartı uygulaması malum iktidar tarafından gazeteciler üzerinde Demokles’in kılıcı ve bir tehdit olarak kullanılmaktadır” dedi.

İktidar güdümündeki medyaya kaynak aktarılıyor

Güleryüzlü, iktidarın gazetecileri basın kartlarını ellerinden almakla tehdit ettiğini, resmi ilanların da iktidar güdümündeki medyaya kaynak transferi için kullanıldığını sav etti. Var olan uygulamaların bunun işareti olduğunu savunan Güleryüzlü, “Yapılması gereken bu alanda faaliyet gösteren basın örgütleri ile yan yana gelinerek düzenlemenin basın özgürlüğünü, halkın haber özgürlüğünü temel alan bir biçimde hayata geçirilmesidir” dedi. Güleryüzlü, meslek örgütü olarak yasa teklifi hazırlanma sürecinde katkıya hazır olduklarını ve iktidara, meslek örgütlerine kulak verme davetinde bulundu.

Bunları da beğenebilirsiniz