Büyürken nasıl fakirleşiyoruz?

Güldağ: Bu haftanın en kıymetli gündem unsuru ikinci çeyrek büyüme performansıydı. Yüzde 21.7 ile beklentilere paralel geldi. Birinci çeyrek de yüzde 7’den 7.2’ye revize edildi. Görünen o ki bu yıl büyüme yüzde 8’in altında olmayacak. Hatta bunu yüzde 10’a kadar çıkarmak da mümkün. Üçüncü çeyrekte yüzde 6’lık, dördüncü çeyrekte de yüzde 3-4 civarı bir büyüme gelirse, üstü bile olabilir. Lakin ikinci çeyreğe bakarak durumu da ‘Türkiye bu türlü büyüme görmedi’ havasına sokmamak lazım. Zira burada baz tesiri çok kıymetli. Korona tesiri çok bariz. Benzeri nedenlerle Peru dünya büyüme şampiyonu oldu. Zira geçen sene çok büyük bir daralma yaşamıştı. Keza virüste en sert dalgalardan birinin yaşandığı İngiltere bu defa büyümede dünya ikincisi oldu….

Ağaoğlu: Sıralamanın çok fazla bir kıymeti yok. Siz yüzde 20 daralsanız, yüzde 30 büyüyeceksiniz sıfıra gelseniz dahi. Biraz hesaplamaların cilvesi diyeyim. Yüzde 8-10 üzere büyümeler konuşuluyor lakin ben tekrar orada önlemli olma tarafındayım. Gerek Uzakdoğu’daki PMI’lar, gerek ABD’deki inanç endeksleri… Bunlar üçüncü çeyrek için yeni büyüme rekorlarına işaret etmiyor. Bizi tesirler.

Güldağ: Beklentin nedir?

Ağaoğlu: İkinciye nazaran üçüncü çeyrekte sakinleşen bir büyüme suratı beklerim. Dördüncüde daha da az. Zira ne dünyada ne bizde geçen yılın dördüncü çeyreği makus geçmemişti.

Güldağ: Geçen sene son çeyrekte yüzde 6 büyüdük. Üzerine koymak güç olacak lakin imkansız değil. Doğal büyümenin kalitesi ve sürdürülebilirliği de değerli. Bu oranlarda büyümeyi sürdürmek mümkün olmaz önümüzdeki yıl…

Ağaoğlu: Sürdürülebilir değil o açıdan. Mesela tüketim harcamaları kıymetli. İhracatın hissesi da katkı sağlamış durumda. Lakin bu katkılar birebir biçimde devam edecek mi? Önümüzdeki devirde misal düşüşler Avrupa bölgesinde de olacaktır. Fed’in artık mali genişlemeye son verme kararına yakın olduğu yavaş yavaş piyasalarda kabul gören bir yargı.

Güldağ: Lakin şu da var ki. Bu yıl ikinci çeyreği istisnai bir devir olan pandemi yılı 2020 yerine 2019 ve 2018 ile de karşılaştırsak da tekrar değerli bir büyüme görülüyor. 2019’a nazaran yüzde 9.1, 2018’e nazaran yüzde 7.4. Az değil. İSO’nun ağustos ayı PMI sayısı da geldi: 54.1. Son 7 ayın en yükseği. İhracat da rekorlarına devam ediyor. 6-8 haftalık siparişlere de bakınca o tarafta da olumsuz bir sinyal yok.

Ağaoğlu: Doğal ki, geçen yılın olumsuzluğunun üzerine bu sene olağana dönmemiz bile kıymetli. Hepimize katkı sağlıyor. Sevinelim lakin bunu büyük bir muvaffakiyet olarak telakki etmemekte yarar var.

Güldağ: Kendimizi dev aynasından da görmeyelim diyorsun. Bir de hepimize katkı sağlıyor sorunu kuşkulu…

Ağaoğlu: Ne kastettin?

Güldağ: Vatandaşın böylesi bir büyümeden gelmesi beklenen refahı hissedememesini…

Ağaoğlu: O çok lisana getiriliyor…

Güldağ: Dün bankada işim vardı. Güvenlik vazifelisi tanıyor. Kapıyı açarken, ‘hocam maaşallah yüzde 21 büyümüşüz’ dedi. Bende ‘nokta 7’sini unutma’ dedim. Gülüştük.

Ağaoğlu: Vatandaş büyüme varsa bana niçin yansımıyor diyor…

Güldağ: Fatih Özatay hocamız yazdı. Sonuçta Gayri Safi Yurtiçi Hasıla hepimizin gelirlerinin toplamı demek. Fiyat üzere, kar üzere… İkinci çeyrekte ücretlilerin GSYH içindeki hissesi yüzde 32.9 oldu. Meğer birinci çeyrekte yüzde 35.5’ti. Hele 2019’daki hissesine bakarsan yüzde 36.7 idi. Türkiye büyüyor ancak ücretlilerin hissesi azalıyor. Bence bu çok net biçimde anlatıyor büyürken yoksullaşmayı…

Ağaoğlu: Geçen gördüm. Ankara Sanayi Odası Lideri Nurettin Özdebir, ‘Türkiye’de fakirleştiren büyüme yaşıyor’ diyordu.

Güldağ: O da işin bir öbür boyutu. 10 yıldır büyüme yaşandığı halde ihracat fiyatı düştüğü için, dış ticaret hadleri bozulduğu için daha fazla üretip, daha yüksek ihracat gerçekleştirmesine karşın refahımızın artmadığına dikkat çekiyordu Nurettin Lider.

Ağaoğlu: Ben de tıpkı fikirdeyim. Bir de artık aşikâr kesimlerde, muhakkak kümelerin, belirli iş kollarının ziyadesiyle faydalandığı bir durum oluştu. Belirli dallar öne çıkıyor. Meğer, 1960’lardan bu yana, ‘büyürsek refahı herkese yayarız’ diyen Anglosakson bir ekonomik görüşü var. Bu bir yere kadar doğruydu lakin tıpkı orta gelir tuzağı üzere, artık bu büyümenin aşikâr dallarla sağlanması durumu var. Birkaç dal yüzde 25 büyüyüp, ekonomiyi yüzde 5 büyütüyorsa o kesimde bulunanlar bu işten nemalanıyorlar, geri kalan hiç kimse bu işten faydalanamıyor. Küçük bir bölümün elde ettiği kâr, büyük bir bölümün düşük gelire razı olduğu, gitgide de enfl asyonla yoksullaştıkları bir devir. Kalkınmaya odaklamadığımız için büyüsek de bir manada yoksullaşıyor, nette kalkınmıyoruz.

Güldağ: TÜSİAD Lideri Simone Kaslowski de ‘kapsayıcı büyüme’ gereğine dikkati çekti geçen…

Ağaoğlu: Emek ağır bölümlerde Türklerin yerine Suriyeli ve Afganları çalıştırarak, para kazanmaya çalıştığımız bir ortam da var.

Güldağ: Öbür yanda geçim maliyeti arttıkça, beşerler kredi kartı harcamalarına yükleniyor. Yıllıklandırmış bakarsan, son dört haftadaki kredi kartı harcamalarındaki artış yüzde 60’a denk geliyor. Bir de kısmen enfl asyon daha da artacak ben alacağımı şimdiden alayım hesabı da harcamaları artırıyor. Benim gördüğüm, insanların başında enfl asyon yüzde 30’da. ‘Senin enfl asyonun kaç’ diye sor bak, yüzde 30’dan aşağıya söyleyen pek çıkmayacak maalesef. Güya ÜFE artı TÜFE, sonra böl ikiye, çıkan sonuç gerçek enflasyon diye bakılıyor. Harcaması artıyor lakin borçlanarak. Borçlarınız arttığında da, refahı hissetmeniz güç oluyor. Fiyatlar artıp gelirlerin artmaması da tıpkı formda… Bu büyümeye işsizlikte de bir azalma görülmediği için, ‘oh çok şükür büyüdük’ diyemiyor rahatlıkla…

25 baz puan faiz indirmenin bir manası olmaz

Güldağ: Merkez Bankası’nın eylül kararı kritik demiştik. Bakıyorum piyasada lakin 25 baz puan lakin 50 baz puan indirim gelebilir beklentileri öne çıkmaya başladı…

Ağaoğlu: Bana nazaran bir değişiklik yapılmasına gerek yok. Bu faize bir müddet daha katlanılması gerekli. Şimdi daha enflasyon beklentilerinde majör bir düzgünleşme olmadan faizlerde indirime gitmenin bir manası olmayacaktır.

Güldağ: Neden? Şayet enfl asyon önümüzdeki periyotta düşüşe geçecekse… Kurlar da da gerileme var şu sıralar…

Ağaoğlu: Şu anda dolar/TL kurunda bir gerileme var. Piyasa iştirakçilerinin ‘Yılın geri kalanında faiz inmeyecekse, boşu boşuna dolarda uzun konum taşımanın bir alemi yok. Hem taşıma maliyeti yüksek hem de fırsat kaçırıyoruz’ diyerek yavaş yavaş konumlarını azalttıklarını o nedenle kurda hafif bir gerileme olduğunu düşünüyorum.

Güldağ: Paritenin tesiri de var olağan…

Ağaoğlu: Katiyetle. Gelişen ülke para ünitelerine bir cins iltifat devrindeyiz yeniden. Biz de faydalanıyoruz. Hem de TL’nin yatırım cazibesini muhafazası nedeniyle de… En azından yabancılar gözüyle, bunun da tesiri var.

Güldağ: Faiz indirilirse ne beklersin?

Ağaoğlu: Mesela 25 baz puana indirdiğimiz vakit attığımız taşın kurbağaya ulaşması bile sıkıntı. Ne işe yarayacak sorusunu sormak lazım her vakit.

Güldağ: Fiyat istikrarı uğraşına fayda mı getirir ziyan mı?

Ağaoğlu: Şu sırada bir indirim, korkarım ziyan getirir, Merkez Bankası açısından bakıyorum. 25 puanlık bir faiz indirimi olsa ne olur, olmasa ne olur. Faiz indirimlerini majör hareketlerle yapmakta yarar var diye düşünüyorum. Şu anda da 150, 200, 300 baz puanlık üzere majör hareketler yapacak bir ortamda bulunduğumuzu düşünmüyorum. O yüzden de 25’lik bir indirimin hiçbir manası yok. Bir de üstelik, ‘istendi de onun için yapıldı’ denilecek. Mührü teslim ettiğimizin garantisi olur.

1.1850 düzeyi kritik, sepet kurda çıkış bize fayda

Ağaoğlu: Parite ile ilgili hatırlarsan 1.1740’ın altına inerse sert hareketler bekliyoruz demiştik. 1.615’lere indi. Lakin orası da tekrar arızi kaldı, 1,1740’ın üzerine geri döndü. Bilhassa 1.1850 düzeyi değerli. Orta bir trendin denk geldiği bir düzey. 1.1850’nin üzerinde tutunursa, bu sefer 1.20’leri tekrar test edecek bir parite görebiliriz diye düşünüyorum. Hatta ben yılı 1.2300-1.2350 düzeylerinde, yani yıla başladığımız düzeylerde kapatacağız diye düşünüyorum. Parite üst çıkınca sepet kur da üst çıkacak. Bu Türkiye’nin lehine olacak bir şey. Zira ihracatımız için avantajlı bir durum. Tek başına doların yükselmesi bize bir şey tabir etmiyor lakin parite takviyeli sepet kurun yükselmesi bizim için yararlı bir şey.

Altının 1815-1835 ortasında kıymetli dirençleri var

Güldağ: Altında da ufak ufak bir hareket var. Orayla ilgili ne düşünüyorsun? Piyasadan gelen bir sinyal var mı?

Ağaoğlu: Altın gümüşe nazaran daha süratli hareket etti son günlerde. Gümüş teknikleri itibariyle çok geride kaldı. Beni biraz şaşırttı açıkçası. Zira Amerikan tahvillerinin getirileri düşerken neden buraya bir alım gelmiyor? Buna rağmen kripto tarafı biraz daha önde gitti. Altın ve gümüş başkalarına nazaran geriden geliyorlar. Kripto paralar da kendi içinde ayrışmaya başladı. Bunların hepsini derleyip, toplayıp, bir ortaya getirdiğimde bu kripto sorunu anlaşılan o ki majör bir trend değişikliği getirebilir. Şöyle ki, pahalı metallerle kriptolar ortasında gidip gelen yatırımcılar artık daha uzun müddet kriptolarda kalıp daha az altın ve gümüşle ilgileniyor olabilirler. Zira her ikisinde de bir gerileme oldu. O gerilemeden sonra majör bir toparlanma şimdi daha yok. Evet, altında 1915’lere kadar bir hareket ihtimali var. Çok da kritik düzeylere yakınız yeniden 1815-1835 ortasında kıymetli dirençleri var altının. Oraya geldik, tam ortasındayız, daha geçmek için yeni bir güce muhtaçlık var fakat 1690’lara sert satışın geldiği günlerdeki toparlanması sıkıntı oldu kendi açısından. O satış bölgesine dönme uğraşı var. Altın yavaş yavaş dönüyor ancak gümüş oldukça geride kaldı. O zira 25’lerden 23’lere düştü, 23’lerden 24’lere çıktı. 25,40’ın üzerine çıkması lazım ki majör bir hareket başlasın. O da birazcık erkenmiş üzere görünüyor. Biraz prematüre bir durum var orada. Altın ve gümüş öncelikle şu Fed’in kararını görecek, daha sonra bir karar verecekler diye düşünüyorum.

Dolarda 8’in altı sıkıntı görünüyor

Güldağ: Kurda yine bir geri düşüş izliyoruz. 8,25’lere kadar çekilme gördük. 7,80’leri görürüz diyenler var. Geçen yıl sonu beklentini paylaşmıştın lakin kısa vadede kurda 8’in altını bekler misin?

Ağaoğlu: Hayır beklemiyorum. Benim kurda iddiam 8,3250’ydi. 8,2650 ikinci durağım. Lakin majör takviye düzeyi 8,0750’lerde. Ben bu düzeylerin altına inmesini beklemiyorum, inerse çok kısa vadeli bir deneme olur. Buradan değerli bir alım geleceğini düşünürüm. Ertelenmiş talepler ve gelecek telaşı yine ortaya çıkacaktır. Zira kur düşüşünde dikkat etmekte yarar var; DTH çok fazla bozulmuş değil. Az ölçüde yurtdışından gelen borsaya bir ölçü alım geliyor. Tahvil tarafı değilse de swap tarafında bir giriş var. Bunlar majör büyük girişler değiller lakin görece olarak küçük bir döviz piyasamız olduğu için oradaki girişler, alıcılar biraz çekilince kurları aşağı indiren bir tesir gösteriyor.

Güldağ: Majör dayanak dediğin 8,0750 düzeyinin altı sıkıntı diyorsun yani…

Ağaoğlu: Bu takviyenin altını pek beklemem. Kurda 7,80, 7,60, 6,50 düzeyleri de söylenebilir lakin onların olabilmesi için majör bir trend değişikliği gerekiyor. Bunun için de siyasetlerin değişmesi lazım. Onların da yakın vakitte olmayacağını düşünmüyorum. Siyaset değişimi olmadan ben bir değişiklik beklemiyorum, olursa arızi olurlar. Hatta biraz da sorun yaratır, güç biriktirirler. Kurun aşikâr bir patikada olması bizim için güzeldir. O yüzden çok sert düşüşler de bize çok fazla yarar sağlamıyor.

Güldağ: Pekala o güzel diye söz ettiğin kurdaki istikrar açısından sepet kurdaki gelişmeler de biraz kıymetli oluyor. Hasebiyle parite tarafına da bir bakmamız lazım.

Borsa İstanbul’a dikkat! Müspet sinyaller vermeye başladı

Güldağ: Borsa cephesinde de üst istikametli isteğin güçlü olduğunu görüyoruz. Pay senetleri için ne düşüyorsun?

Ağaoğlu: Borsa İstanbul bir tık müspet tarafta kimi sinyaller veriyor. Bilhassa bankacılık kesimine gelen son 2-3 haftadaki alımlar dikkat cazibeli. Majör bir trendin içine mi girdik? Şu anda onu söylemek için çok erken ancak borsa tarafında bir müspet seyir var. Buna karşılık ABD’deki borsa tarafında da Fed haberinden evvel bir düzeltme ihtimalinin arttığını düşünüyorum. Bilhassa S&P’de 4640 üzere bir düzey var. Buradan aşağı bir dönüş olur mu, olmaz mı? Şayet olmazsa direkt 5 bine gidiyor ki o vakit da öbür bir dünyada yaşıyor olacağız yahut farklı rekorları konuşuyor olacağız. Onlara da yaklaştık. Gelişen ülkeler olarak biz onların içinde çok gerideyiz. Oradan bir üst çıkma potansiyeli imkanımız var. Buna karşılık ABD’deki borsada bir düzeltme var. “ABD düşerse biz üst çıkar mıyız” sorusunun karşılığı, onlar düşerken yatay kalırız, onlar tekrar düzeltmeye girdiğinde biz daha süratli çıkarız diye bir niyetim var. O yüzden borsalardaki hareketleri izlemekte yarar var.

Bunları da beğenebilirsiniz