Büyükelçilerle “Kavala krizi” büyüyor

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, tutukluluğunun dördüncü yılında iş insanı Osman Kavala’nın özgür bırakılması için ortak bir bildiriyle Türk hükümetine davet yapan büyükelçileri, Ankara’yı Batı dünyasından koparmanın eşiğine getirecek halde gaye aldı.

Erdoğan, kelam konusu on büyükelçi hakkında Türkiye’nin milletlerarası diplomatik mutabakat ve kurallara nazaran persona non grata (istenmeyen adam) ilan edilme prosedürünün başlatılabileceği bildirisini şu sözlerle verdi:

“Bu Kavala denilen Soros artığıyla ilgili olarak Türkiye’yi adeta burada mahkum etmek istiyorlar. On tane büyükelçi bu açıklamayı niçin yapar? Bu Soros artığını savunanlar, -bunu nasıl bıraktırırız- çabası içindeler. Söyledim Dışişleri Bakanımıza, bizim bunları ülkemizde ağırlamak üzere bir lüksümüz olamaz. Türkiye’ye bu türlü bir ders vermek haddinize mi sizin? Kimsiniz siz? Neymiş, Kavala’yı bırakın… Sen kendi ülkendeki haydutları, katilleri, teröristleri bırakıyor musun?”

“Ortada vahim bir durum var”

Büyükelçiler, Erdoğan’ın çıkışından evvel Dışişleri Bakanlığı’na çağrılıp, “hadsizlikle ve Kavala davasını siyasallaştırmakla” suçlanmıştı. Erdoğan’ın kelamlarıyla ilgili olarak DW Türkçe’nin görüşlerine başvurduğu büyükelçiler, “Ortada vahim bir durum var. Bu kelamların ne manaya geldiğini önemli ciddi düşünmek gerekiyor. Diplomatlar bulundukları ülkelerde vazifelerini yaparlar. Biz Türkiye’nin içişlerine karışmıyoruz. Biz, Türkiye’nin kendi anayasasında da uygulamakla zarurî olduğu AİHM kararlarının uygulanması için hatırlatmada bulunuyoruz. Erdoğan bunu istemiyor demek ki. Demek ki bizi de istemiyor” telaffuzunda bulundu.

“Dünya tarihinde göremezsiniz”

Pekala Erdoğan’ın, “Büyükelçileri ülkemizde ağırlayacak lüksümüz yok” kelamı memleketler arası ilgilerde tam olarak ne manaya geliyor?

Türkiye’nin bir periyot Avrupa Birliği (AB) Daimi Temsilcisi olarak da misyon yapan emekli büyükelçi Selim Kuneralp bu soruyu DW Türkçe’ye, “Erdoğan kendince büyükelçileri persona non grata (istenmeyen adam) ilan ediyor.

Selim Kuneralp

On büyükelçinin gönderilmesini savaş devirleri dışında bırakın Türkiye tarihinde, dünya tarihinde göremezsiniz. Lakin Erdoğan’ın önemli olacağını düşünmüyorum. Yalnızca kendi kamuoyuna ileti vermeye çalışıyor. Hem Türkiye büyükelçileri gönderirse, Batı’daki Türk büyükelçiler de Ankara’ya gönderilir. Erdoğan bunu göze alamaz” kelamlarıyla yanıtlıyor.

Diplomasi muharriri Semih İdiz de, Erdoğan’ın kelamlarından Dışişleri’ne bir talimat verdiğinin anlaşıldığını ancak tam olarak “persona non grata” prosedürünün işletilmesi tarafında karar alınıp alınmadığının belgisiz olduğunu düşünüyor.

İdiz, “Burada persona non grata’yı mı kastediyor. İstenmeyen sahışlar olarak mı görecek bu büyükelçileri. Onu bilmiyoruz. Bunun nasıl fiile geçeceğini görmemiz lazım. Dışişleri Bakanlığı’na aşikâr ki bir talimat vermiş. İlgili ülkelerin dışişleri bakanlıkları da bu açıklamanın ne manaya geleceğini, yani lafta mı kalacağını yoksa bunun ötesine mi gideceğini görecekler” sözünü kullanıyor.

İktisat ve Dış Siyaset Araştırmalar Merkezi (EDAM) Lideri Sinan Ülgen ise, “Erdoğan’ın kelamları yalın haliyle on büyükelçinin Türkiye’de kalmasının istenmediği manasına geliyor. Lakin büyükelçiler, Türkiye’den yollanabilir mi? İşin o noktaya varacağını sanmıyorum.

Sinan Ülgen

Zira bunun dünyada örneği yok. Şayet yeniden de yaparsa, o vakit Türkiye’nin dış dünyayla hem siyasi hem de diplomatik ilgileri büyük ziyan görür. Bu çok aşırı bir senaryo. Düşünülecek üzere değil” eleştirisi getiriyor.

Diplomatik gözlemcilere nazaran Erdoğan’ın çıkışları Ankara’nın 50 yıldan fazladır tarihi bağı olan Avrupa Kurulu ile alakalarının yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile bağlantılarını de “tarihi kırılmanın eşiğine” getirmiş durumda.

“Kişisel hasımlığı var”

Emekli Büyükelçi Kuneralp, Ankara’daki büyükelçilerin Türkiye’ye AİHM kararlarının bağlayıcılığını hatırlattığına gönderme yaparken, “Ankara AİHM kararlarını uygulamayacağını söyleyebilir mi? Bu kararlara uyacağını kendi anayasasında taahhüt etmiş bir ülke Türkiye. Avrupa Konseyi’nden mi çekilecek yoksa Ankara? Ortada çok üzücü ve dehşetli bir durum var. Erdoğan, Türkiye’yi vahim kayıplara sürüklemeye çalışıyor. Ülkeyi, Batı’dan koparmanın eşiğine getirmenin ne manası var? Yalnızca iç kamuoyunda güç kazanmak için yapmaya çalıştığı şey, diplomatik bağlantıları altüst edecek seviyede. Bunu görmeli.” Tenkidinde bulunuyor.

Kavala davasının daima uzadığını ve Batı dünyasının da Türkiye’yi uzun tutukluluklardan doğan hak ihlalleri konusunda uyardığını belirten Kuneralp’e nazaran Erdoğan’ın bu dava üzerinden Batı’ya sert çıkmasının tek bir sebebi var:

“Erdoğan’ın Kavala ve Demirtaş konusunda demek ki bir şahsî hasımlığı var. Bu yüzden olsa gerek tutuklulukları uzayıp gidiyor. O hasımlığın üzücü ve vahim sonuçlarını daima birlikte yaşıyoruz. O hasımlık bize ülkede yalnızca adaletin değil her türlü kıymetin kaybolduğunu gösteriyor” diyor.

Erdoğan, büyükelçileri maksat aldığı konuşmasında HDP’nin (Halkların Dmeokratik Partisi) tutuklu eski eş genel lideri Selahattin Demirtaş’ı da Kavala üzere “Sorosçu” ilan etti.

Erdoğan’ın neden Kavala davası konusunda çok katı olduğunu Semih İdiz de Seyahat Parkı olaylarına dayandırıyor. Kavala’nın Gezi’nin finansörü olarak da suçlandığını hatırlatan İdiz, “Kavala, Erdoğan ve onun destekçilerinin gözünde Gezi’nin baş sembolü oldu, bir manada ikonu oldu. Onun için Erdoğan, Kavala konusunda taviz vermeyi Seyahat konusunda taviz vermek üzere görüyor ve çok hassas davranıyor” diyor. Erdoğan, Mayıs 2013’te İstanbul’da başlayan ve tüm Türkiye’ye yayılan Seyahat Parkı olaylarının hükümeti devirmeye dönük olduğunu öne sürmüştü.

Erdoğan’ın büyükelçilere çıkışının Türkiye’nin AB ve ABD ile münasebetlerini derinden sarsacağını öngören İdiz, “Bir manada bütün Batı’yı karşısına almış oldu. Eminim bunu en yakından izleyen başkentlerden birisi de Moskova olacaktır artık. Zira son Putin görüşmesi adeta Biden’la yapılamayan görüşmenin rövanşı olarak gerçekleşti. Türkiye’nin Batı’yla bağlantılarının berbatlaşması her vakit Moskova’nın işine gelen bir şeydir. Onun için Erdoğan’ın kelamlarının ne manaya geldiğini Moskova da görmek isteyecektir. Hepsinin şu basamakta bir bekle-gör noktasında olacaklarını varsayım ediyorum” diyor.

Ağır yaptırım süreci

AİHM, 10 Aralık 2019 tarihli kararıyla Kavala’nın tutuklanmasında, “makul kuşkuyu doğuracak objektif hareketler bulunmadığı”na, o nedenle tutuklamanın hukuka alışılmamış olduğuna hükmetmişti. Türkiye’nin Kavala’nın “derhal özgür bırakılmasını” isteyen mahkeme kararını uygulamaması da ihlal olarak bedellendiriliyor.

Osman Kavala

Siyasal bir organ olan Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi, AİHM kararlarını uygulamayan ülkelere baskı yapabiliyor. Komitenin bu sorumluluğu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne dayanıyor.

Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi’nin 30 Kasım’da yapacağı toplantıda Türkiye hakkında “ihlal prosedürü” başlatabileceğine ait haberler Ankara’ya ulaştı. Komite, sonrasında Kavala’nın özgür bırakılıp bırakılmadığı konusunda AİHM’nin Türkiye’yle ilgili bir karar vermesini isteyecek. AİHM, Türkiye’nin mahkeme kararlarını uygulamadığı ve bu nedenle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni ihlal ettiği istikametinde karar alırsa, Bakanlar Komitesi Türkiye’nin Avrupa Konseyi’nden çıkarılmasına kadar uzanabilecek bir dizi yaptırımı hayata geçirebilecek.

Hilal Köylü / Ankara

© Deutsche Welle Türkçe

Bunları da beğenebilirsiniz