Bireysel kredilerde çifte rekor

Şebnem TURHAN

Yüksek seyreden kredi faizlerine ve kredi taksitlerine getirilen sınırlamaya karşın ferdi kredilerde süratli artış sürüyor. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) datalarına nazaran mayıs itibariyle toplam krediler geçen yılın tıpkı periyoduna kıyasla yüzde 22,3 artarak 4 trilyon 50 milyar liraya ulaştı. Kişisel krediler ise yüzde 33 artışla 906 milyar liraya yükseldi. Ferdi kredilerde en büyük hacmin, en yüksek faiz oranıyla kullandırılan gereksinim kredilerinden oluşması dikkat çekiyor. Takipteki krediler hariç, son bir yılda kişisel kredi kullanan sayısı 1,7 milyon kişi artarak 34,5 milyona çıktı. Ortalama kredi bakiyesi ise 26,2 bin liraya yükseldi.

Geçen yıl pandemi periyodunda mali genişleme adımları kapsamında düşük kredi faizleri ile ferdî kredilerde de süratli bir artış yaşandığına şahit olduk. Normalleşmeyle başlayan nakdî sıkılaştırma adımları ile yükselen kredi faizleri ferdî kredi talebinde artışı durdurmaya yetmedi. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) datalarına nazaran mayıs itibariyle toplam kredi geçen yılın tıpkı ayına nazaran yüzde 22,3 artışla 4 trilyon 50 milyar liraya ulaştı. Kişisel kredilerde ise artış yüzde 33 ile toplam kredi artış suratının üzerinde gerçekleşirken 906 milyar lirayla rekor kırdı. Son bir yılda takipteki krediler hariç ferdî kredi kullanan kişi sayısı 1.7 milyon kişi artarak 34.5 milyon şahsa çıktı. Ortalama kredi bakiyesi ise 26.2 bin liraya yükseldi.

Gereksinim kredi faizinin yüzde 23,66’ya, taşıt kredi faizinin yüzde 22,39’a, konut kredisi faizinin yüzde 17,84’e çıktığı mayıs ayında ferdi krediye talebin süratli artışının sürmesi Merkez Bankası’nın da gündemine geldi. Temmuz başında ise talebi yavaşlatabilmek için Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) makroihtiyati tedbirleri hayata geçirdi. Lakin tedbirler öncesinde TBB bilgilerine nazaran bankalardan kullanılan ferdi kredi ölçüsü 869 milyar liraya, finansman şirketlerinden kullanılan kredi ölçüsü ise 36.8 milyar liraya yükseldi. Böylelikle toplam kişisel kredi 906 milyar lira oldu. Banka ve finansman şirketlerinden ferdî kredi kullanan kişi sayısı da geçen yılın mayıs ayına nazaran yüzde 5,25 artarak 34 milyon 536 bin adete çıktı. Bankalardan ferdî kredi kullananların sayısı da 34 milyon 165 bin adet ile tepe yaptı.

Geçen yıl mayısa nazaran konut kredisinde artış yüzde 30 olurken kullanılan kredi ölçüsü 284.4 milyar liraya çıktı. Nisan ayına nazaran ise kullandırılan konut kredisi ölçüsü geriledi. Bu yıl aslında takip eden aylarda çok süratli bir artış yaşanmıyor. Son aylarda yükselen faizler konut kredisi talebini sınırladı kullanan kişi sayısı 2 milyon 522 bin kişi oldu. Bu geçen yıl mayıstaki 2 milyon 475 bin kişinin akabinde son 1 yıldaki en düşük kullanan kişi sayısına işaret ediyor. Konut kredisinde talep geçen yıl haziran ve temmuzda yüzde 9 ile tek haneye düşen kredi faizi sonrası tepe yapmıştı. Haziranda konut kredisi faizi yüzde 9,30, temmuzda ise yüzde 9,11 düzeyindeydi. Yıllık konut kredisi faizindeki bu tek hane fevkalâde bir talebi de beraberinde getirmişti. Lakin tekrar sıkılaştırma adımları sonrasında konut kredisi faizleri mayıs itibariyle yüzde 17,84 düzeyinde. Haziranda yüzde 17,90’a, temmuzda ise yüzde 17,97’ye çıktı. Bu yüksek oranlar talebi biraz sınırladı. Temmuz ayı ile birlikte konut kredisinde geçen yıla nazaran de düşüş gözlenmesi beklenen.

Bankadan muhtaçlık kredisinde 1.1 milyon kişilik artış

Ferdi kredilerde en büyük hacim gereksinim kredilerinde oluyor. TBB bilgilerine nazaran muhtaçlık kredileri toplam ferdî kredilerin yüzde 46’sını oluşturuyor. Geri kalan yüzde 31’ini konut, yüzde 17’sini kredi kartları ve yüzde 5’i taşıt kredileri olarak sıralanıyor. Muhtaçlık kredi faizi de mayısta yüzde 23,66 düzeyinde. Tüm kişisel krediler ortasında muhtaçlık kredi faizi en yüksek oran olarak da öne çıkıyor. Faiz hafif de olsa haziranda yüzde 23,37’ye, temmuzda yüzde 23,31’e geriledi. Lakin geçen yıl mayısta gereksinim kredi faizi yıllık yüzde 10,61 ile gördüğü en düşük düzeylerinden birindeydi. Bu düşük faiz oranı muhtaçlık kredisi kullanımını çok süratli artırmıştı. Gereksinim kredilerinde geçen yılın birebir ayına nazaran artış yüzde 26,6 ve kullandırılan kredi 418 milyar lira. Gereksinim kredisi kullanan kişi sayısı da 28 milyon 257 bin adet olarak belirlendi. Bu 963 bin ile neredeyse geçen yıla nazaran 1 milyon kişilik artışa işaret ediyor. Bankalardan daha yüklü kullanılan gereksinim kredisinde geçen yıl mayısa nazaran kullanan kişi sayısı artışı ise 1.1 milyon kişi ve 27 milyon 757 bin adete ulaştı.

Makroihtiyati önlemler talebi bir ölçü yavaşlatabilir

Tera Yatırım Baş Ekonomisti Enver Erkan, ferdî kredilerin büyüme suratının, ticari kredilerin önünde seyrettiğini belirterek şöyle konuştu: “Pandemi devrindeki kapanmaların akabinde, açılmalar ile birlikte özel tüketim yükü arttı. Buna bağlı olarak beyaz eşya, mobilya üzere alışverişler artmakta. Özel bankalar tarafında da açılma artı olarak Kurban Bayramı ile birlikte oluşan nakit muhtaçlığına mütevellit tüketici kredisi kampanyaları yapıldı. Faiz oranı bankadan bankaya değişebiliyor, vadeler ise 36 aya kadar, ayrıyeten aşikâr bir ödemesiz devir de sunabiliyorlar. Görünen o ki, kişisel talep hala aşikâr düzeylerde. Son devirde, ferdi kredilerdeki artış suratını yavaşlatmak emelli olarak taksit sayısının düşürülmesi üzere makroihtiyati önlemler açıklanmıştı. Kişisel kredi artışı, cari istikrar açısından da yardımcı olmaz. Bilhassa elektrik, elektronik, taşıt üzere özel ve ithal tüketim kapsamına giren kalemler açısından… İç talepte uygulanan sıkı para siyaseti ve makro ihtiyati önlemler bir ölçü yavaşlamayı beraberinde getirebilir.”

Taşıt kredisi talebi tepeden düşmüyor

Taşıt kredisine de talep artışı devam ediyor. TBB bilgilerine nazaran geçen yıl mayısa nazaran kullandırılan kredi ölçüsü yüzde 93,5 artışla 48.2 milyar liraya çıktı. Bu tarihi en yüksek düzey. Geçen yıl mayısta yüzde 13,12 düzeyinde olan taşıt kredi faizi bu yıl mayısta yüzde 22,39. Lakin bankalar dışında finansman şirketlerinden taşıt kredisi kullanımı çok daha yüksek. TBB bilgilerine nazaran bankalardan kullanılan taşıt kredisi ölçüsü 14.4 milyar lira, finansman şirketlerinden kullanılan ise 33.8 milyar lira düzeyinde. Kullanan kişi sayısında da paralellik var. 212 bin kişi bankadan kullanırken 267 bin kişi finansman şirketlerinden taşıt kredisi temin etti. Toplamda ise 473 bin kişilik kullanım yaşandı.

Birinci sefer kullananlarda KMH ve kart öne çıkıyor

TBB bilgilerine nazaran mayıs ayında 83 bin kişi birinci kere kredi kartı, 63 bin kişi gereksinim kredisi kullanırken, konut kredisi kullanan kişi sayısı 9 bin oldu. 63 bin kişi ise birinci kere kredili mevduat hesabı kullandı. Bu yılki seyre bakıldığında birinci kere kredili mevduat hesabı kullananların sayısı ocakta 381 bin kişi olurken şubatta 85 bin, martta 104 bin, nisanda 79 bin olarak belirlendi. Kredi kartına birinci sefer başvuranlarda ise tekrar ocakta 354 bin kişilik süratli artış yaşanırken sonrasında şubatta 157 bin, martta 154 bin, nisanda 103 bin kişi olarak gerçekleşti. Faizlerin yükseldiği periyotta küçük harcamaları için kredi çekmektense vatandaşın KMH ve kredi kartıyla bu gereksinimini karşıladığı yorumları yapılıyor.

Şirketler de ferdi krediye yönelmiş olabilir

Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, açıklaması kolay olmayan gelişmeler yaşandığını belirterek bunun üç nedeni olabileceğine dikkat çekti. Aslanoğlu bu üç nedeni şöyle sıraladı:

1) Kredi faizinin az bile olsa üzerinde mevduat getirisi sağlayanların bunu değerlendirdiğini çok duydum.

2) Enflasyonun açıklanandan çok yüksek olduğunu düşünen tüketici hem negatif gerçek kredi faizi beklentisi hem de fiyatların daha da artacağı beklentisiyle bu talebi oluşturuyor.

3) O periyotta bilhassa hizmet bölümlerinin zorda olması sabit maliyetleri ferdî kredilerle karşılama gereksinimini arttırmış olabilir.

Bunları da beğenebilirsiniz