Baltık Borsası modeli İstanbul’a geliyor

Aysel YÜCEL

Türk koster armatörleri, bölgesel gücünü artıracak kıymetli bir çalışmaya daha imza atıyor. İMEAK Deniz Ticaret Odası (DTO) Meclis Lideri Salih Zeki Çakır, Londra merkezli Baltık Borsası (The Baltic Exchange) üzere Türkiye’de de bir İstanbul Navlun Borsası kurulması için çalışmalara başladıklarını açıkladı. Istanbul Freight Exchange (ISTFEX) ismi verilecek platform ile yük sahibi, ileriye dönük vadeli süreçlere imkan tanımış olacak.

Koster filosu, Akdeniz ve Karadeniz çanağında faaliyet gösteren 1.000 ila 12.000 DWT aralığındaki gemileri kapsıyor. Türk armatörler bu pazarda yüzde 35’lik bir hisseye sahip. Türk armatörlerinin filosunda 700’den fazla koster gemisi bulunuyor. Tıpkı vakitte Koster Armatörleri ve İşletmecileri Derneği (KOSDER) Kurucu Lideri olan Salih Zeki Çakır, Türk denizciliği ve bölge iktisadında değerli bir yere sahip olan koster filosunu ileriye taşıyacak çalışmalara odaklandıklarını vurgulayarak, 2008 yılında Baltık Kuru Yük Endeksi’ni (Baltic Dry Index-BDI) model alarak ISTFIX’i kurduklarını hatırlattı.

İstanbul Navlun Endeksi ( ISTFIX), 2008 yılında yaşanan global krizden çabucak evvel kurulmuştu. Denizciliğin altın çağını yaşadığı bu devirde, tekstinden demir çeliğe bölüm dışından denizciliğe çok sayıda firma girmişti. Salih Zeki Çakır, o devirde kesime yeni giren oyuncuların piyasaya yönelik bilgi almak için kendisiyle görüşmeler yaptığını, ISTFIX’i kurma fikrinin de bu sayede ortaya çıktığını söyledi. Bugün ISTFIX, Akdeniz ve Karadeniz çanağındaki gemileri kapsayan tek navlun endeksi olarak öne çıkıyor. Çakır, bu endeksin yalnızca Türk denizciliği için değil bölge iktisadı için de büyük bir kazanım olduğunu vurguladı. ISTFIX de BDI’deki üzere bölgedeki fiili yük ilişkilerinden alınan bilgiler üzerinden oluşturuluyor.

Çakır, İstanbul’un bölgesel güçlü bir denizcilik merkezi olması için navlun borsasının kurulması gerektiğine vurgu yaparak, “Navlun süratle bir ’emtia’ olarak kabul ediliyor. Navlun kontratları ise rekabetçi ticarette ve armatörler ortasında ‘hedging’ enstrümanı olabiliyor. Bunun yanında Borsa İstanbul’da daha fazla sayıda denizcilik firmasının süreç görmesi teşvik edilecek.

Örneğin, Norveç’te 200’den fazla 24 denizcilik firması borsada süreç görüyor. Denizcilik firmalarının borsada süreç görmesinin önündeki mahzurların kaldırılması için adımlar atılacak” halinde konuştu. Global ticaretin öncü göstergelerinden biri olarak sayılan BDI’nin bir öbür ayağı olan Baltık Borsasına kayıtlı olan 600 üye şirket dünya genelindeki deniz nakliyatının tamamına yakınını elinde bulunduruyor. Navlun borsası, yük sahiplerini, armatör ya da gemi operatörü ile birebir platformda buluşturuyor. Böylelikle yük sahibi olan ithalatçı ya da ihracatçı, aylar sonrasına da navlunu sabitleyebiliyor. Çakır, böylelikle yük sahibinin navlun riskini ortadan kaldırdığını vurgulayarak, “İthalatçı yahut ihracatçı malın satışını navluna nazaran yapar. Lakin navlunda ani bir artış olduğunda bu sizin karlılığınızı düşürür. Bu nedenle sabitlenmiş navlun ile riskleri ortadan kaldırmış olursunuz” dedi.

SPK ile ön görüşme yapıldı

ISTFIX Borsası için ilgili bakanlık ve Sermaye Piyasası Heyeti (SPK) ile ön görüşmeler yapıldığını açıklayan Salih Zeki Çakır, şu bilgileri veriyor: “ISTFIX Borsası’nın hayata geçmesi için ayrıntılı bir çalışma yapılması ve yasal tabanın oluşturulması gerekiyor. İlgili bakanlık ve SPK ile ön görüşmeler yaparak bu çalışmamızı anlattık. Kesimin çatı kuruluşu Deniz Ticaret Odası da işin içinde olabilir. Bunları gelecek periyotta netleştireceğiz.”

‘Bankaların bize bakışı değişecek’

Bu çalışmanın küçük tonajın kurumsallaşmasına katkı sağlayacağına dikkat çeken Çakır, bu sayede finansmana erişimin de kolaylaşacağına dikkat çekerek, “Genelde kosterciler banka kredilerinde sorun yaşıyor. Çalışmamız bu sorunun tahliline de katkı sağlayacak. Zira kesimin kurumsallaşması hızlanacak. Böylelikle koster filosunun gelirlerinin takip edilebirliği ve şeff afl ığı sayesinde kredi veren kuruluşlar ile bu kesime yeni yatırım yapacak olanlar bilgiye daha kolay ulaşacak.

“Artan gelir, yaşlı filoyu yenilemek için fırsat”

Türk koster filosunun yaş ortalaması epeyce yüksek. Hükümet son 10 yıl içerisinde yaşlı koster filosunun yenilenmesine yönelik çeşitli teşvikler çıkarsa da takviyelerin finansal ayağı zayıf kaldığı için bir tek geminin bile yenilenmesi sağlanamadı. Öbür yandan, pandemiyle birlikte global denizcilik kesiminde navlunların rekor düzeylerde yükselmesi koster piyasasına da yansıdı. ISTFIX bu yılın birinci dokuz ayında yüzde 300 artışla büyümede tüm global endeksleri solladı, tarihi rekor kırdı. Bu yükseliş, hurdaya giden gemi sayısını da azalttı. Talepteki artışa bağlı olarak bu yıl filoyu büyüten armatörler, finansmana erişimde yaşadıkları zorluklar nedeniyle ikinci el gemileri satın aldı. Yani, filo büyüdü lakin bu yatırımlar pandemi öncesi 28 olan yaş ortalamasını 30’a kadar çıkardı. Salih Zeki Çakır, pandemi filonun yenilenmesinin değerini bir defa daha gözler önüne serdi. Karlılıkların arttığı bu devir, yaşlı filoyu yenilemek için de bir fırsat. Umuyoruz ki gereken finansal takviyeleri de alarak, filomuzu yenileme atılımını başlatabileceğiz” dedi.

Bunları da beğenebilirsiniz