Anayasa Mahkemesi, DDK’nın dernek yöneticilerini açığa alma yetkisini iptal etti

Anayasa Mahkemesi, Devlet Denetleme Şurası’nın (DDK) dernekleri denetlediği sırada her kademe ve rütbedeki vazifelileri açığa almasına ait yetkisini anayasaya muhalif bularak iptal etti. AYM; dernek kurma hakkının şahsen anayasada düzenlendiğini anımsatarak, kişi haklarıyla ilgili kararname çıkarılamayacağını kaydetti.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesinin akabinde Devlet Denetleme Şurası’nın misyon ve yetkileri 2018 yılında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’yle yine düzenlendi. 20 Ağustos 2021’de yapılan değişiklikle ise DDK’nın yetkileri genişletilerek, konseye meslek odaları, sendikaları, kooperatifleri, birlikleri, dernek ve vakıfları da denetleme yetkisi verildi. Kontrol sırasında Küme Lideri’nin, her kademe ve rütbedeki vazifeliler hakkında vazifeden uzaklaştırma önlemi uygulayabileceği yahut bu önlemin uygulanmasını yetkili makamlara önerebileceği belirtildi.

Kararnamede, bunun için “Denetlemeler sırasında kontrolü güçleştiren yahut engelleyen davranışlarda bulunma,” “Görevde kalması halinde kamu ziyanını artıracağının anlaşılması,” “suç kanıtlarını karartılması” ve “kamu hizmetinin gerekleri istikametinden misyonu başında kalmasında sakınca görülmesi” kuralları arandı.

CHP iptal davası açtı

CHP; DDK’ya verilen yetkilerin iptali istemiyle dava açtı. Anayasa Mahkemesi, kararnamedeki “tedbiri uygulayabilir veya” ibaresinin anayasaya karşıt olduğuna ve iptaline karar verdi. İptal kararıyla birlikte DDK’nin kontroller sırasında direkt açığa alma yetkisi iptal edilmiş oldu. Lakin DDK, kuralları oluştuğunda vazifeden uzaklaştırma önlemini yetkili makamlara önerme yetkisini ise kullanmaya devam edecek.

AYM’nin münasebetinde ne var?

Anayasa Mahkemesi’nin kararının münasebeti Resmi Gazete’de yayımlandı. Kararda, örgütlenme özgürlüğünün bir formu yahut özel bir tarafı olan dernek hakkının; kişi açısından, dernek kurma özgürlüğünün yanı sıra derneğe üye olma, derneğin aktifliklerine katılma ve mensuplarının menfaatlerini korumak üzere faaliyetlerde bulunma üzere hakları da içerdiği belirtildi. Kararda, “Dernekler ise makul bir emelin gerçekleştirilmesi ya da izlenmesi için şahısların bilgi ve çalışmalarını daima olarak birleştirdikleri, örgütlenmiş ve hükmî kişilikle donatılmış kişi topluluklarıdır. Anayasa’nın 33. unsuru temel olarak dernek hakkının kullanılması sırasında kamu makamlarının keyfî müdahalelerine karşı korunmayı amaçlamaktadır” denildi.

Kararda, Anayasa’nın 108. unsuru mucibince DDK tarafından derneklerde yapılacak denetlemeler sırasında küme liderinin unsurda yer alan şartların varlığı hâlinde vazifeliler hakkında uygulayabileceği misyondan uzaklaştırma önleminin, Anayasa’nın 33. hususunda yer alan dernek kurma hakkına yönelik bir sınırlama niteliğinde olduğu vurgulandı.

Bu bağlamda kuralın, kapsamı prestijiyle Anayasa’nın “İkinci Kısım İkinci Bölüm”ünde yer alan kişi hakları ve ödevleri ile ilgili düzenlemeler içerdiği anlatılan kararda, “Bu prestijle kural, Anayasa’nın 104. hususunun on yedinci fıkrasının ikinci fıkrası uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak alan içerisinde kalmaktadır. Anayasa Mahkemesi açıklanan nedenlerle kuralın mevzu bakımından yetki tarafından Anayasa’ya karşıt olduğuna ve iptaline karar vermiştir” sözü kullanıldı.

Alican Uludağ

© Deutsche Welle Türkçe

Bunları da beğenebilirsiniz