AB-Türkiye ilişkileri: Partner mi rakip mi? Ortak mı hasım mı?

Avrupa Birliği’nin (AB) yeni açıklanan “Stratejik Pusula” dokümanında Türkiye provokasyonlara girişen, milletlerarası hukuku ihlal eden bir ülke olarak tanım edilse de, Avrupalı önderlerin son haftalarda Ankara’ya artan ilgisi dikkat çekiyor.

Türkiye yalnızca son 10 günde, Avrupalı dört ülkenin önderlerini ağırladı. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Almanya Başbakanı Olaf Scholz ve Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda’dan sonra Hollanda Başbakanı Mark Rutte de Ankara’yı ziyaret ederek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüştü.

Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı sonrasında yaşanan bu ağır ziyaret trafiği ile birlikte jeopolitik dengelerin değiştiği, AB için Türkiye’nin stratejik değerinin arttığı, hatta Türkiye’nin yine Batı’ya yaklaştığı yorumları yapılmaya başlandı.

AB-Türkiye münasebetlerini yakından izleyen uzmanlardan Dr. Unsur Toygür ise bu yorumlara daha ihtiyatlı yaklaşıyor ve yakınlaşmanın niteliğinin farklı olduğuna işaret ediyor.

Yakınlaşma eforları ne manaya geliyor?

Berlin merkezli Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Merkezi (CATS) uzmanlarından olan Dr. Prensip Toygür, DW Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede, “Avrupa kıtasındaki savaş durumundan ötürü, NATO üyesi olan Türkiye ile dış ve güvenlik siyaseti bağlamında bir iş birliği durumu kelam konusu. Lakin bu Türkiye’nin Batı’ya kıymetler, normlar, temel prensipler, tüm siyaset alanlarında yakınlaştığı, uyumlaşmanın olduğu manasına gelmiyor” dedi.

AB’nin Stratejik Pusula dokümanında, Türkiye’yi bir AB adayı ülke olarak değil, iş birliği yapılması gereken üçüncü ülkelerden biri olarak tanım ettiğine işaret eden uzman, bunun da yakınlaşmanın niteliğinin farklı olduğunu, AB ile Türkiye’nin ortak bir gelecek vizyonunu şu kademede paylaşmadığını da gözler önüne serdiğine dikkat çekti.

“Zayıf halka” telaşı

Dr. Unsur Toygür, Avrupalı önderlerin Erdoğan ile ağırlaşan temaslarının gerisinde yatan bir başka nedenin, Türkiye’yi Batı’ya yakın tutma gayreti olduğunu söyledi.

Son yıllarda izlediği dış siyaset nedeniyle Türkiye ile ilgili olarak Batı’da “NATO’nun zayıf halkası” yorumlarının yapılmakta olduğunu hatırlatan Toygür, şöyle devam etti:

Dr. Unsur Toygür

“Oysa tam da Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile birlikte, NATO’nun iç ahenginin ehemmiyeti daha da arttı. Sanırım bu ziyaretler ve ağırlaşan temaslarla birlikte Türkiye’yi hem AB’ye, hem ABD ve NATO’ya yakın tutma eforu kelam konusu.”

Ağırlaşan temaslarda, Türkiye’nin Rusya ile Ukrayna ortasında oynamaya çalıştığı arabuluculuk rolünün de tesirli olduğunu düşündüğünü söyleyen Toygür, “NATO içinde Rusya’ya açık tutulan bir kapının bulunmasına kıymet atfediliyor, Türkiye’nin bir kadro iletileri iletebilecek bir aktör olduğunu düşünüyorlar” biçiminde konuştu.

Çatlakları tedbire önceliği

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Brüksel’deki harikulâde NATO doruğunda vereceği iletilerin dikkatle izleneceği ve Batılı başkanlarla ikili görüşmelerin de büyük değer taşıdığı belirtiliyor.

Uzmanlara nazaran, Batı ile Rusya ortasında tansiyonun tırmandığı bir periyotta, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupalı müttefikleri, Ankara ile yeni siyasi sıkıntılar yaşamak istemiyor.

NATO’nin güneydoğu kanadında kıymetli bir rol oynayan Türkiye ile daha yakın bir diyaloğun kurulması ve Rusya’nın ittifakta çatlaklar yaratma stratejisine de karşı konulması amaçlanıyor.

Hollanda Başbakanı Rutte ve Cumhurbaşkanı Erdoğan

Savaş sonrası değişen istikrarlar

Fikir kuruluşu Avrupa Komşuluk Kurulu (ENC) Yöneticisi Samuel Doveri Versterbye, DW Türkçe’nin sorularını yanıtlarken, “Ticaret, lojistik, gücün çeşitlendirilmesi ve askeri stratejik nedenlerle Türkiye, AB için kritik bir ehemmiyete sahip” dedi.

Son periyotta ağırlaşan diplomasi trafiğinde Avrupa’nın Asya ile ticaretinde Türkiye’nin artan kıymetinin de belirleyici rol oynadığını söyleyen Doveri Versterbye, “Bunu görmek için aslında jeostratejik haritaya bakmak yeterli” sözünü kullandı.

AB-Asya sınırında deniz ve havayolunun yerine, karayolu ve demiryollarının kıymet kazanmaya başladığını vurgulayan Versterbye, “Karadan iki güzergah var, biri Rusya başkası Türkiye. Rusya üzerinden ticarete ve nakliyata yaptırımlar gelmekte olduğu için, bunlar artık mecburen Türkiye üzerinden gerçekleşecek. Bu ağır temas trafiğinin nedenlerinden biri de bu” görüşünü lisana getirdi.

Avrupa’nın Erdoğan’ı ikna eforu

ENC Yöneticisi Versterbye, son yıllarda Erdoğan ile ilgilerinde krizler yaşayan Avrupalı önderlerin, son birkaç haftada Ankara’yı ziyaret etmelerini de şöyle yorumladı:

“Rusya’nın Ukrayna savaşının, insani sonuçları çok acı ve fecî, lakin öteki yandan bunun yol açtığı jeostratejik değişimin Türkiye için ABD ve AB ile ilgileri bakımından bir fırsat penceresi araladığı da bir gerçek. Batılı önderlerin bu fırsatın kullanılması için Erdoğan ile görüştükleri, onu ikna etmeye çabaladıkları, itimat münasebeti kurmaya çalıştıkları kanaatindeyim ancak görünen o ki bunun önündeki en değerli mani Erdoğan’ın dehşetleri ve şahsi siyasetleri.”

Samuel Doveri Versterbye

Türkiye’nin kurumsal olarak Batı’yla çok ağır bağları bulunduğunu, ticaretinin çok büyük bir kısmını Avrupa ile gerçekleştirdiğini, tıpkı vakitte NATO’nun da kıymetli müttefiklerinden biri olduğunu söyleyen Versterbye, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Kağıt üzerinde, devlet olarak Türkiye Batılı. Ancak bir de Erdoğan var. Örneğin Erdoğan’ın Putin ile münasebeti, tertipli görüşmeleri var; her ikisi de otokrat. Türkiye’de seçimler yaklaşıyor, Erdoğan’ın bu seçimleri kazanmayı önceliklendirdiği, ne değerine olursa olsun kaybetmek istemediği, kaybetmekten büyük tasa duyduğu, seçimleri kaybetmeyi bir seçenek olarak görmediği de herkes tarafından biliniyor. Bu işte korkulara yol açıyor. Ve Erdoğan’ın şahsi siyasetler için yaptığı tercihler Türkiye’nin AB ve ABD ile bağlarında yeni bir sayfa açılmasını da zorlaştırıyor.”

Versterbye, son devirdeki üst seviye temasları, bugüne kadar yaşanan inanç buhranının aşılması açısından kıymetli bulduğunu da vurguladı.

Yaptırımlar tartışması

Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı sonrasında, NATO ve AB üyesi ülkelerin çabucak hemen tamamı, Moskova’ya karşı ağır yaptırım kararlarını hayata geçirdi. Türkiye’nin yaptırımlara katılmaması, kimi Avrupalı siyasetçiler ve yorumcular tarafından sert bir halde eleştiriliyor.

Son periyotta Ankara’ya yapılan ziyaretlerde ele alınan hususlar ortasında, Rusya’ya yönelik yaptırımların da bulunduğu belirtiliyor.

Versterbye’ya nazaran Batılı ülkelerin şu anda Türkiye’den öncelikli beklentisi iktisat ya da güç alanındaki yaptırımlara katılması değil.

Doveri Versterbye, Batılı ülkelerin Türkiye’nin Rusya’dan yeni S-400’ler almaması konusunda büyük hassasiyet taşıdıklarını söylerken, Ankara’dan hava savunma sistemi konusunda Avrupalı müttefikleriyle iş birliği yapmasının beklendiğini vurguladı

Rusya ordusu envanterindeki S-400 hava savunma sistemi

Ankara’yı kızdıran “Stratejik Pusula”

Pekala, AB’nin bu hafta açıkladığı ve gelecek 10 yıldaki siyasetlerine istikamet verecek Stratejik Pusula dokümanında, Türkiye’yi provokasyonlara girişmekle, milletlerarası hukuku ihlal etmekle suçlaması, güvenlik açısından tehdit ve risk oluşturan ülkelerle birlikte anması ne manaya geliyor?

Doveri Versterbye, yayımlanmadan evvel Türkiye’nin bu evrakta ne halde yer alacağı ve olumsuz, tenkitler sözlere yer verilip verilmeyeceği konusunda Birlik içinde hararetli tartışmalar yaşandığını aktararak, “Sonunda doküman Türkiye ile ilgili negatif tabirlere yer verilerek yayımlandı” dedi.

Bu sonucun, Yunanistan ve Kıbrıs üzere kimi AB üyesi ülkelerin yürüttükleri ağır lobi çalışmalarının bir yansıması olduğunu lisana getiren Doveri Versterbye, tahlilini şu tespitini aktararak tamamladı:

“AB’nin gelecek 10 yıla ait ortak vizyonunu temsil etmesi hedeflenen dokümana ne yazık ki, birlik içinde Türkiye konusundaki bölünmelerin, kimi üyelerin egemenlik hakları konusundaki kaygılarının yansıdığını görüyoruz. Bu kaygılar konusunda haklı olabilirler lakin kanımca bunların uzun vadeli stratejik bir evrakta yer almaması gerekirdi. İronik olan bunun Stratejik Pusula’nın hiç de stratejik olmayan bir istikametini oluşturuyor olmasıdır. Bilhassa Rusya’nın Ukrayna savaşı ile değişen dinamikleri, AB’nin baştan aşağı değişen önceliklerini dikkate aldığınızda, stratejik ve uzun vadeli olması hedeflenen bir dokümanda, Türkiye ile ilgili bu sözlere yer verilmesinin çok da uygun bir fikir olmadığı kanaatindeyim. Lakin yeniden de evrakta, Türkiye ile AB ortasında ortak dış ve güvenlik siyaseti kapsamında iş birliğinin sürdüğü, ayrıyeten ortak çıkar alanlarında da iş birliğinin devam edeceği belirtiliyor. Bunlar olumlu noktalar.”

Bedel Akal

©️ Deutsche Welle Türkçe

Bunları da beğenebilirsiniz