AB Komisyonu’nun raporuna Türkiye’den tepkiler

Avrupa Birliği (AB) Komitesinin 2021 Genişleme Paketi kapsamında yer alan “Türkiye Raporu” kamuoyuyla paylaşıldı.

AB Kurulunun aday ülkeler Türkiye, Sırbistan, Karadağ, Kuzey Makedonya ve adaylık müracaatında bulunan Bosna Hersek ve Kosova’ya ait son değerlendirmelerin yer aldığı 2021 Genişleme Paketi, AB Komitesinin Komşuluk ve Genişlemeden sorumlu üyesi Oliver Varhelyi tarafından duyuruldu.

Türkiye ile ilgili olarak demokrasi, temel haklar, yargı üzere bahislerde evvelki yıllarda açıklanan raporlarda yer verilen tenkitler bu yıl da tekrarlandı. Göç siyaseti, iktisat, iklim üzere başlıklarda ise Türkiye hakkında olumlu tabirlere yer verildi.

Göç ve sığınma siyaseti

Raporda Türkiye’nin göç ve sığınma siyaseti konusunda bir ölçü ilerleme kaydettiği aktarılarak, 18 Mart 2016 tarihli AB-Türkiye mutabakatının sonuç vermeye devam ettiği, Türkiye’nin Doğu Akdeniz güzergahı boyunca göç akışını faal biçimde yönetmekte kilit rol oynamayı sürdürdüğü tespiti yapıldı.

Bu tabirlere rağmen 18 Mart Mutabakatı’nda AB’nin üzerine düşen yükümlülükler hakkında kıymetlendirme yapılmadı.

“Mülteciler ve ülke içinde yerinden edilenler” başlığında “Türkiye, süreksiz muhafaza altındaki yaklaşık 3,7 milyon Suriyeli ile memleketler arası muhafaza statüsüne sahip olanlar yahut müracaatta bulunanlar da dahil olmak üzere 320 binden fazla Suriyeli olmayanlardan oluşan dünyanın en büyük mülteci nüfusuna konut sahipliği yapmak için muazzam eforlarını sürdürdü.” kıymetlendirilmesi yer aldı.

Güvenlik, savunma ve dış siyaset

Raporda, Türkiye’nin hudut içinde ve dışında güvenlik operasyonları yaptığı anımsatılarak, “Sınır bölgelerinde güvenlik durumu, AB’nin terör hareketlerine karışan kişi, küme ve kuruluşlar listesinde yer alan PKK’nın tekrarlayan terör aksiyonları nedeniyle belirsizliğini koruyor. AB, PKK’nın taarruzlarını açık bir biçimde kınadı ve kurbanların aileleriyle dayanışma içinde olduğunu söz etti.” denildi.

“Türkiye’nin giderek daha tezli olan dış siyaseti, bilhassa Kafkasya, Suriye ve Irak’taki askeri harekata verdiği takviye nedeniyle, AB’nin Ortak Güvenlik ve Dış Siyaseti kapsamındaki AB öncelikleriyle çelişmeye devam etti.” tabirlerine yer verilen raporda AB’nin Türkiye ile ‘istikrarlı ve müreffeh bir Suriye’ maksadını paylaştığına işaret edildi.

Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyinde “kendi askeri faaliyetini” yürüttüğü kaydedilen raporda “Aynı vakitte Türkiye, temel hizmetlerin sunumunu artırdı ve kuzey Suriye’deki altyapı ağlarını genişletti.” tespiti yapıldı.

Çok taraflılığı destekleyen Türkiye’nin Birleşmiş Milletler, NATO ve AB tarafından liderlik edilen 9 milletlerarası barış ve müşahede misyonuna katıldığının altı çizildi. Türkiye’nin Afrika’ya yönelik özel bir değer atfetmeye devam ettiği, birçok zorluğa karşın ABD için kıymetli bir ortak olmayı sürdürdüğü, Mısır ve Suudi Arabistan ile münasebetlerini geliştirdiği, Libya’daki yeni idare ile derhal bağlantı kurduğuna değinildi.

Kamu idaresi, yargı, demokrasi

Raporda Türkiye’nin demokratik kurumlarının işleyişinde önemli eksiklikler olduğu, raporlama periyodunda demokratik gerileme ve derin siyasi kutuplaşmanın devam ettiği, sivil toplumun daima bir baskıyla karşı karşıya kaldığı savunuldu.

Kamu idaresi ıslahatı alanında raporlama periyodunda rastgele bir ilerleme kaydedilmediğinin öne sürüldüğü raporda, “idarenin hesap verebilirliği ve insan kaynakları idaresi konusundaki telaşların devam ettiği, ıslahat için siyasi iradenin hala eksik olduğu, idarenin siyasallaşmayı sürdürdüğü” sözleri yer aldı.

Raporda yargı sistemi “hazırlık aşamasında” formunda nitelenerek, “Yolsuzlukla çaba konusunda Türkiye, hazırlıkların erken bir evresinde kalmış ve raporlama devrinde ilerleme kaydetmemiştir.” denildi.

Türkiye’nin organize cürümle çabada bir dereceye kadar hazırlıklı olduğu ve hudutlu ilerleme kaydettiğinin aktarıldığı raporda fevkalâde hal sırasında getirilen tedbirlerin birçoklarının yürürlükte kalmaya devam ettiği belirtildi.

Salgın, Doğu Akdeniz, iklim

Türkiye’de COVID-19 karşı aşılama oranının yüzde 71 civarında olduğuna dikkat çekilerek, “Türkiye, iç talebi artırmak ve salgının ekonomik yansımalarını yumuşatmak için değerli tedbirler aldı.” denildi.

Doğu Akdeniz’de 2020 yılında gerginliğin arttığı, bu yıl başında ise düştüğü belirtildiği raporda, şu tabirler kullanıldı:

“AB, Doğu Akdeniz’de istikrarlı ve inançlı bir ortamda Türkiye ile iş birliğine dayalı, karşılıklı fayda sağlayan bir münasebetin geliştirilmesine yönelik stratejik bir çıkarı olduğunu bir kere daha teyit etti. AB, AB Kurulu tarafından belirlenen şartlara tabi olarak, bir dizi ortak çıkar alanında Türkiye ile etaplı, orantılı ve aksine çevrilebilir bir halde alaka kurmaya hazır olduğunu tabir ederek AB-Türkiye bağlarında daha olumlu bir dinamik oluşturmayı önerdi. Bu bağlamda iklim, göç ve güvenlik mevzularında üst seviye diyaloglar gerçekleştirildi ve bunu yakında sıhhat bahisli diyalog izleyecek.”

Türkiye’nin etraf ve iklim değişikliği alanında bir ölçü hazırlıklı olduğu belirtilen raporda, Paris İklim Anlaşması’nın onaylanması, atık idare kapasitesi, atık su arıtımı ve mevzuat ahengi üzere alanlarda ilerleme gösterdiği söz edildi.

Ekonomik durum

Raporda, “Türkiye iktisadı hayli ileri seviyededir fakat raporlama periyodunda rastgele bir ilerleme kaydedilmemiştir. İktisadın işleyişi ile ilgili önemli telaşlar devam etmektedir.” tabiri kullanıldı.

Türkiye’de yetkililerin iç talebi artırmak ve COVID-19’un ekonomik tesirlerini hafifletmek için “büyük ve geniş kapsamlı bir dizi önlem” aldığına işaret edilen raporda, kelam konusu tedbirler sonucunda Türkiye’nin, ekonomik krizden süratli bir biçimde çıktığı ve 2020’nin üçüncü çeyreğinde kriz öncesi düzeylere ulaştığı kaydedildi.

Raporda, Türkiye’de makroekonomik siyasetin kredilere çok fazla bağlı olduğu, direkt mali takviyelerin hudutlu düzeyde uygulandığı belirtildi. Geçen yılki mali genişlemenin Tük lirasını zayıflattığı öne sürülen raporda, bunun enflasyonu ve dolarizasyonu yükselttiği, portföy çıkışına neden olduğu belirtildi.

Raporda, para siyasetinin 2020 yılı sonbaharında sıkılaştığı fakat yeni Merkez Bankası Lideri’nin 4 ay sonra misyondan alınmasının finansal piyasaları istikrarsızlaştırdığı değerlendirmesi yapıldı. Kayıt dışı iktisadın kriz sırasında gerilediğine işaret edilen raporda, hala iktisadın büyük bir kısmının kayıt dışı olduğu tabir edildi.

Raporda, bankacılık bölümünün düzgün bir sermaye yapısına sahip olmaya devam ettiği vurgulandı. Salgının iş gücü piyasasını olumsuz etkilediği anımsatılan raporda, istihdam düzeyinin COVID-19 nedeniyle gerilediği söz edildi.

Raporda, Türkiye’nin AB içindeki rekabet baskısı ve piyasa güçleri ile başa çıkma kapasitesine ulaşma konusunda yeterli derecede bir hazırlık seviyesine sahip olduğu belirtildi. Eğitime erişimin geliştirilmesinde ilerleme kaydedildiği tabir edilen raporda, ARGE’ye yatırımın artış gösterdiğine işaret edildi.

Güç

Raporda, Türkiye’nin güç kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve yenilenebilir güç dalının geliştirilmesi konusunda ilerleme kaydettiğine dikkat çekildi.

AB’nin Türkiye’nin dış ticaretinde hissesinin bir ölçü arttığı söz edilen raporda, Türkiye’nin kara para aklama ve terörün finansmanı ile çabayı düzenleyen yasal çerçevesini güzelleştirdiği vurgulandı.

Raporda, Türkiye’nin tüketici ve sıhhatin korunmasına ait mevzuat ahengi açısından uygun bir hazırlık seviyesine ulaştığı söz edildi.

Türkiye’nin AB-Türkiye Gümrük Birliği kapsamındaki yükümlülüklerinden sapmaları olduğu tez edilen raporda, Türkiye’nin jeopolitik risklere ve global finansman şartlarındaki değişikliklere maruz kaldığı belirtildi.

Türkiye’den reaksiyon

Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği (AB) Kurulunun 2021 Genişleme Paketi kapsamında, “Türkiye’ye karşı sorumlulukların göz gerisi edildiği ve bağlarda yeniden ikili standartlı yaklaşımın sergilendiği bir Türkiye Raporu” yayımlandığını söz etti.

Bakanlık, rapora ait yazılı açıklama yaptı.

Açıklamada, AB Komitesi 2021 yılı Genişleme Strateji Evrakı ile Türkiye dahil tüm aday ve potansiyel aday ülkeler için hazırlanan ülke raporlarının bugün açıklandığı belirtilerek, “AB ile olumlu bir siyasi gündem oluşturmaya çalıştığımız ve üst seviye diyaloğumuzu canlandırdığımız bir devirde, ne yazık ki aday ülke Türkiye’ye karşı sorumlulukların göz arkası edildiği ve ülkemizle bağlarda yeniden ikili standartlı yaklaşımın sergilendiği bir Türkiye Raporu yayımlanmıştır.” değerlendirmesinde bulunuldu.

“Özellikle siyasi kriterler ile Yargı ve Temel Haklar faslındaki mesnetsiz tezleri ve haksız tenkitleri kabul etmiyoruz.” tabiri kullanılan açıklamada, 23. Yargı ve Temel Haklar ile 24. Adalet, Özgürlük ve Güvenlik fasıllarının önündeki siyasi pürüzleri kaldırmayan AB’nin, üye devletler bakımından bile tartışmalı olan pek çok bahiste Türkiye’ye mahsus şartları değerlendirmeden, Türkiye’nin idare ve siyasal sistemine, temel haklara, kimi yargı-idari kararlar ile Türkiye’nin terörle gayretine yönelik haksız ve orantısız tespitlerin reddedildiği, Türkiye’nin karşı karşıya olduğu sınamalar ile PKK/PYD/YPG, FETÖ ve DEAŞ üzere terör örgütlerinin tehditlerini dikkate almayan bu yaklaşımının, Avrupa’daki AB ve Türkiye tersi radikal kesitleri memnun etmekten öbür bir gayeye hizmet etmediği belirtildi.

Açıklamada, Türkiye’nin, 18 Mart Mutabakatı’nın tüm boyutlarıyla güncellenmesi davetlerine karşın, raporda Mutabakatın yalnızca göç boyutuna yer veren ve Türkiye’nin yaptıklarını övmekle birlikte kendi yükümlülüklerinden bahsetmeyen AB’nin, yalnız kendi çıkarlarına hizmet eden alanlarda Türkiye’yle “günlük al-ver ilişkisi” yürütmek istemesinin kabul edilemez olduğu vurgulandı.

Bir yandan aday ülke Türkiye ile dış siyaset, bölgesel gelişmeler, güvenlik, savunma ve sektörel bahislerde mevcut üst seviye diyalog ve iş birliği sistemlerini engellerken, öteki yandan bu kritik alanlarda AB siyasetlerine ahengin azaldığını ve çıkar çatışmaları doğduğunu belirtmenin, AB’nin tutarsızlıklarına yeni bir örnek olduğu vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Raporda, Doğu Akdeniz, Ege ve Kıbrıs sorunlarına ait ve esasen AB’nin yetkisinde olmayan bahislerde, geçtiğimiz yıllarda olduğu üzere yeniden tutarsız ve taraflı Rum/Yunan tezlerine yer verilmesini de reddediyoruz. Gerginliğin düşürülmesi, diyalog ve iş birliğinin başlatılması bakımından üzerimize düşeni ziyadesiyle yerine getirmemize karşın, Türkiye’nin ve Kıbrıs Türklerinin hakkını, AB’nin ısrarla teslim etmemesini esefle karşılıyoruz. AB’nin bu taraflı ve haksız tavrı, sorunun tahliline katkı sunmadığı üzere, gerginliklerin devamına neden olmakta; Birliğin her türlü bölgesel ve global güç olma tezini da zayıflatmaktadır.

Türkiye iktisadının gelişmişliğine vurgu yapılarak, yeni tip koronavirüs (COVID-19) salgını ile uğraş kapsamında alınan tedbirler sayesinde iktisattaki canlanmanın kriz öncesi düzeylere ulaştığı ve iktisatta kaydedilen toparlanmanın devam ettiğinin kayda geçirilmesi memnuniyet vericidir. Lakin, ülkemizin izlediği kimi siyasetlerin işleyen piyasa iktisadı açısından eleştirilmesini, COVID-19 salgınının olumsuz ekonomik tesirlerini bertaraf etmek için pek çok ülkenin para ve maliye siyaseti önlemleri aldığı ve iktisatta devlet müdahalesinin arttığı bu fevkalâde devirde anlamak zordur. Vaktin ve şartların dayatmasına karşın, Gümrük Birliğinin güncellenmesi sürecini de siyasallaştırarak geciktiren AB’nin, Türkiye’ye yükümlülüklerini hatırlatma hakkı yoktur.”

Açıklamada, raporda 20 fasılda Türkiye’nin genel ahenk seviyesinin yeterli olduğunun belirtildiği, son bir yılda ise 20 fasılda çeşitli düzeylerde ilerleme sağlandığının teyit edildiği, bu tablonun Türkiye’nin karşılaştığı siyasi engellemelere karşın, AB müktesebatına ahenk çalışmalarını sürdürmek konusundaki kararlılığını ortaya koyduğu, bu açıdan ehemmiyeti yadsınamaz olan İştirak Öncesi Mali Araç (IPA) kullanımında hazmetme kapasitesindeki gelişmeyi teslim eden raporun, Türkiye’ye yönelik IPA fonlarının artırılması konusunda da teşvik edici olması gerektiği belirtilerek şunlar aktarıldı:

“Türkiye, AB’ye üyelik tarafındaki stratejik tercihini en güçlü formda sürdürmektedir. Bunun en somut örneği Yargı Islahatı Stratejisi, İnsan Hakları Aksiyon Planı, AB’ye İştirak için Ulusal Aksiyon Planı ve başta Paris İklim Mutabakatı’nın onaylanması olmak üzere, Avrupa Yeşil Gündemi çerçevesinde attığımız kararlı adımlardır.

AB’nin, ortak genel çıkarlarımızı dikkate alarak, Türkiye’yi günlük al-ver bağı yapılacak bir ortak olarak değil, müzakere eden bir aday ülke olarak görmesi ve ahde vefa prensibi doğrultusunda bunun gereklerini yerine getirmesi herkesin faydasına olacaktır.”

İKV’den kıymetlendirme

İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) İdare Heyeti Lideri Ayhan Zeytinoğlu 2021 Genişleme Stratejisi ve ülke raporları sonrasında Türkiye raporu hakkında açıklamalarda bulundu.

Zeytinoğlu şunları söyledi:

“Her yıl Avrupa Kurulu tarafından hazırlanan aday ülkeler hakkındaki raporlar ve Genişleme Stratejisi 19 Ekim 2021 tarihinde açıklandı. İKV olarak, 13-14 Ekim 2021 tarihlerinde Brüksel’e bir ziyarette bulunduk. Komisyon’da Türkiye raporunun yazıldığı Komşuluk ve Genişleme Müzakereleri Genel Müdürlüğü’nün bağlı olduğu Komite Üyesi Varhelyi ve başka yetkililer ile görüştük. Türkiye’nin AB üyelik perspektifinin kıymetini vurguladık ve bu yolda bir sivil toplum örgütü olarak sürece katkı sağlamak için yaptıklarımızdan kelam ettik. Kurul Üyesi Varhelyi, Türkiye’nin AB için kıymetine vakıf ve göç ile güvenliğin dışında iklim, ticaret, güç ve ulaştırma üzere bahislerde münasebetlerin gelişmesine dayanak veriyor. Fakat AB genelindeki Türkiye’nin üyeliği konusunda irade eksikliği Komitenin tavrına da yansıyor. Türkiye’nin Aday Ülke statüsünün devam ettiğini vurgulamakla birlikte, Komisyon’da Türkiye masasının AB’nin Güney Komşuları ile birlikte tıpkı müdürlüğe bağlanması üzere gelişmeler Türkiye’nin aday statüsünün göz gerisi edildiği ve daha çok bir komşu ülke olarak ele alındığını gösteriyor.”

Zeytinoğlu, raporun üzerinde durduğu kimi noktalarla ilgili şunları kaydetti:

“Bugün yayımlanan rapor Türkiye’nin adaylık statüsünden kaynaklanan bir gereklilik olarak izleme sürecinin bir modülünü oluşturuyor. Lakin rapor Türkiye’nin AB üyelik kriterleri ve mevzuat uyumundaki gelişmesini değerlendirmekle birlikte, üyelik müzakere sürecinin nasıl canlandırılabileceği ve bağların geliştirilebileceği mevzularında rastgele bir tavsiyede bulunmuyor. Güya bu sürecin kesintiye uğramasının tek sorumlusunun Türkiye olduğu varsayımını gözlemlemek mümkün ve AB ile Üye Devletlerin üzerine düşenlere değinilmiyor. Raporda gümrük birliğindeki var olan problemlere değinilirken, birtakım teknik mahzurlar, yerli içerik şartlarının uygulanması, AB ortak gümrük tarifesinden sapmalar üzere çeşitli sıkıntılara işaret edilirken, Türkiye’nin AB’ye ihracatındaki maniler, ulaştırma kotaları, AB hür ticaret mutabakatlarının Türkiye’yi dışarda bırakmasının yarattığı aksilikler, gümrük birliği güncellenme sürecinin bir türlü başlatılamaması üzere değerli hususların ele alınmaması eksiklik oluşturuyor. Türkiye iktisadının pandemi sonrasında süratle düzelmekte olduğu not edilirken, birtakım yapısal sıkıntılar ve dengesizliklere de yer verilmiş. Paris İklim Anlaşması’nın TBMM tarafından onaylanması olumlu bir gelişme olarak raporda yer bulurken, etraf ve iklim siyasetindeki ahenk muhtaçlığına da değinilmiş. İstanbul Sözleşmesi’nden çıkılması ve hukuk, demokrasi ve temel haklar konusunda eksikliklere dikkat çekilmiş. Fakat burada Türkiye’nin AB iştirak müzakerelerinde yargı ve temel haklar başlıklı faslın açılamadığı ve GKRY pürüzüne takıldığının da not edilmesi gerekir. Doğu Akdeniz’de tansiyonun azalmasından olumlu bahsedilirken, Türkiye’nin Ege ve Kıbrıs siyasetlerine yönelik olarak büsbütün dışlayıcı yaklaşımın devam ettirilmesi ve Türkiye’nin haklı tezlerinin de dikkate alınmaması AB’nin bu bölgedeki barış ve güvenliğe katkı yapan tesirini zedeliyor. Avrupa Komitesinin Türkiye’nin AB iştirak sürecinin hızlanması ve olumlu bir rotaya girmesi için daha fazla sorumluluk üstlenmesini bekliyoruz. Bunun yanında Türkiye olarak üzerimize düşenleri yapmaya ve AB siyasi kriterleri başta olmak üzere üyelik kriterlerin yerine getirmek için çalışmaya kararlılıkla devam etmemiz gerektiğini düşünüyoruz.”

Bunları da beğenebilirsiniz